Liedeke Morssinkhof
Redacteur Buitenland
Liedeke Morssinkhof
Redacteur Buitenland
Kort na de Russische inval in Oekraïne klonk uit Scandinavië eensgezind de wens om lid te worden van de NAVO. Finland en Zweden wilden onder invloed van de Russische dreiging hun jarenlange neutraliteit opheffen. Maar aan die eensgezindheid komt nu mogelijk een einde. Nu de Turkse president Erdogan heeft laten weten een Zweeds NAVO-lidmaatschap voorlopig niet te zullen steunen, laat Finland de mogelijkheid open desnoods alleen door te gaan.
Dat laat de Finse minister van Buitenlandse Zaken Pekka Haavisto weten in een interview met de Finse publieke omroep YLE. "Vanwege de veiligheid van beide landen heeft het natuurlijk de voorkeur om gezamenlijk op te trekken", zegt Haavisto, "maar we moeten ook bereid zijn om dat standpunt te herzien. Is er iets gebeurd dat de toetreding van Zweden op de lange termijn zal vertragen? Het is nu nog te vroeg om daar definitieve uitspraken over te doen."
Met de woorden van Haavisto staat voor het eerst sinds Finland en Zweden de wens uitspraken om lid te worden van de NAVO hun eensgezinde aanpak onder druk. Bij monde van de toenmalige Zweedse premier Magdalena Andersson zeiden beide landen vorig jaar april dat er sprake was van "een voor en na 24 februari", de datum van de Russische inval in Oekraïne. In mei deden beide landen een officieel toetredingsverzoek.
Turkije was hier vanaf het begin kritisch over, omdat Zweden en Finland onderdak bieden aan leden van de Koerdische PKK. Maar toen de drie landen een samenwerkingsovereenkomst tekenden, waarin staat dat Finland en Zweden Turkse uitleveringsverzoeken van PKK-leden zullen behandelen, leek de deur voor het Scandinavische NAVO-lidmaatschap open te staan. Om lid te worden van de NAVO moeten alle landen die al lid zijn daarmee akkoord gaan.
In Zweden gebeurden de afgelopen tijd echter meerdere incidenten die de deur wat betreft Turkije weer hebben gesloten. Zo hingen Koerdische demonstranten half januari een Erdogan-pop aan een lantaarnpaal in Stockholm en gingen ze afgelopen zaterdag de straat op met Koerdische vlaggen. Daarnaast verbrandde de extreemrechtse Deens-Zweedse activist Rasmus Paludan zaterdag een koran voor de Turkse ambassade in Stockholm.
De huidige Zweedse premier Ulf Kristersson heeft al deze incidenten veroordeeld en gezegd dat ze de Zweedse toetreding tot de NAVO in gevaar brengen. Maar hij zei ook dat Turkije te veel eisen stelt voor het Zweedse NAVO-lidmaatschap.
"Finland zei vanaf het begin: 'Wij willen samen met Zweden NAVO-lid worden, het is samen uit, samen thuis.' Met een directe, 1300 kilometerlange grens met Rusland is de angst voor een aanval in Finland het grootst. Het land ziet nu dat vanwege de opstelling van Turkije dat gezamenlijke NAVO-lidmaatschap een probleem kan worden voor zichzelf.
Zweden zit ondertussen in een spagaat. Om lid te worden van de NAVO zal het Turkije te vriend moeten houden, maar ook de Zweedse bevolking. Die is in meerderheid voor NAVO-lidmaatschap, maar sommige mensen zijn bang dat dat met Turkse zeggenschap over het Zweedse recht op vrije meningsuiting betaald moet worden.
Zweden zal de komende tijd gebruiken om Finland te overtuigen om samen te blijven optrekken. Onvoorspelbaar is daarbij of er na de pop aan de lantaarnpaal en de koranverbranding nieuwe incidenten zullen volgen, en welke invloed die op de samenwerking hebben. Wat Zweden koste wat kost wil voorkomen is dat het uiteindelijk als enige land in Noord-Europa geen lid is van de NAVO."
Jens Stoltenberg, de secretaris-generaal van de NAVO, heeft zich tot nu toe vol vertrouwen uitgesproken over de Zweedse en Finse toetreding. Keer op keer benadrukt hij de snelheid van het proces en de bereidheid van Zweden, Finland en Turkije om samen te werken.
Maar in een interview met het tv-kanaal van de Duitse krant Die Welt gisteren was Stoltenberg kritisch over Turkije: "Wat er in Zweden is gebeurd - de demonstraties, het verbranden van een koran - is door de Zweedse regering veroordeeld. Tegelijk is de vrijheid van meningsuiting een groot goed, in het bijzonder voor NAVO-lidstaten. Hoe onsmakelijk het ook is wat er is gebeurd, het is niet illegaal."
"De NAVO wil dit vooral beschouwen als een kwestie tussen Turkije en Zweden. Het bondgenootschap mengt zich dus zo min mogelijk openlijk in deze kwestie. Dat Erdogan een punt zou maken van toetreding van Zweden, dat werd voorspeld. Maar dat hij het na de recente incidenten zo op het spits drijft, daar zullen de NAVO-landen niet blij mee zijn. Tot nu toe rekenen de bondgenoten erop dat de Turkse president na de verkiezingen in Turkije in mei milder gestemd zal zijn. En dat hij uiteindelijk toch in zal stemmen met toetreding van Zweden en Finland."
Buitenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws