Natuurbeschermers zien de foto's steeds vaker langskomen: dode vleermuizen, hun vacht bedekt met purschuim, lijm of isolatiekorrels. Woningeigenaren die hun spouwmuur laten isoleren komen de beestjes achteraf tegen, onbedoelde slachtoffers van de verduurzaming.
"En dat is nog maar het topje van de ijsberg", zegt ecoloog René Janssen van de Stichting Ecologisch Vleermuisonderzoek Nederland (SEVON). "Veel beestjes kunnen gewoon echt niet ontsnappen." Zij blijven achter in de spouwmuur, levend begraven onder het isolatiemateriaal.
Omdat alle vleermuizen wettelijk zijn beschermd, is het is niet toegestaan om ze te doden of om hun verblijfplaatsen aan te tasten. Toch doen we dat bij de na-isolatie van gebouwen massaal, zeggen ecologen. Terwijl wij de verduurzaming van onze gebouwen steeds verder doorzetten, blijft het leefgebied van soorten als de meervleermuis, gewone dwergvleermuis en laatvlieger krimpen.
Voordat een spouwmuur wordt geïsoleerd, kijken isolatiebedrijven meestal alleen met een cameraatje in de spouw om te kijken wat daar zit: leidingen of puin, maar ook dieren. Maar die camera ziet lang niet alles en bovendien zitten vleermuizen in verschillende seizoenen op verschillende plekken. Als je geen dieren vindt, kan je huis op een ander moment dus toch nog een vleermuizenverblijf zijn.
Daarom moet er volgens experts eigenlijk een ecoloog langskomen, die kijkt of er mogelijk vleermuizen aanwezig kunnen zijn. Als dat zo is, moet een uitgebreider ecologisch onderzoek volgen.
Dan wordt in verschillende seizoenen de vleermuisactiviteit in de gaten gehouden om te zien of je woning in trek is als paarverblijf, zomerverblijf of kraamverblijf voor een bepaalde soort. Zitten vleermuizen graag in je spouwmuur als de lentezon er 's ochtends op heeft geschenen, of juist als je verwarming hem 's winters op temperatuur houdt? Zo'n uitgebreid onderzoek kost veel tijd en duizenden euro's.
"Daar loop je tegen een onmogelijkheid aan", zegt onderzoeker Herman Limpens van de Zoogdiervereniging. "Hoe kan een particulier al die dingen laten onderzoeken? Dat is tien keer duurder dan je hele na-isolatie."
Toch is het wat de Wet natuurbescherming voorschrijft, vindt ook de Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht. De milieuwaakhond legde het isolatiebedrijf Isosun een dwangsom op omdat het onvoldoende onderzoek deed naar de aanwezigheid van vleermuizen. Het isolatiebedrijf ging in beroep, maar ving bot bij de rechter. Die besloot dat er inderdaad uitgebreider vleermuisonderzoek nodig is voordat er mag worden geïsoleerd.
Inmiddels buigt de Raad van State zich over de zaak. De hoogste bestuursrechter staat voor een moeilijk dilemma: bevestigen dat streng ecologisch onderzoek verplicht is - wat de verduurzaming van gebouwen zou vertragen - of zoeken naar een andere oplossing die óók goed uitpakt voor beschermde diersoorten.
De Raad nam in de zaak een opmerkelijke stap: iedereen kreeg deze maand de mogelijkheid om "mee te denken" over dit probleem. De rechter wilde meer informatie verzamelen over de effectiviteit van verschillende onderzoeksmethodes en de bijbehorende kosten. Sinds 2021 is het wettelijk mogelijk om op deze manier input te vragen. Die mogelijkheid is nu voor het eerst gebruikt, zegt een woordvoerder.
Janssen van SEVON is blij dat de vleermuiskwestie voor de rechter is beland. Tot nu toe deden isolatiebedrijven veel te weinig om ervoor te zorgen dat vleermuizen worden beschermd, zegt hij. "De isolatiebranche heeft tien, vijftien jaar als cowboys tekeer kunnen gaan en zijn daar nooit voor gepakt. Eigenlijk zouden alle uitvoeringsdiensten het ene na het andere isolatiebedrijf moeten aanklagen."
De isolatiesector hoopt te voorkomen dat werkzaamheden stilvallen door in te zetten op 'natuurinclusief' isoleren. "Iedereen weet dat we moeten verduurzamen én dat we flora en fauna moeten beschermen", zegt Arthur Rouwenhorst, bestuurslid van isolatiebranchevereniging VENIN.
In de provincie Utrecht wordt geëxperimenteerd met het 'natuurvrij' maken van woningen die worden geïsoleerd. Er worden dan klepjes in de muur geplaatst waar vleermuizen wel uit kunnen vliegen, maar niet meer terug in kunnen. Na enige tijd zouden de vleermuizen dan moeten zijn uitgevlogen, en kan het isolatiewerk beginnen.
Als compensatie worden er vleermuiskasten opgehangen, zodat de dieren een nieuw verblijf hebben. Rouwenhorst hoopt dat de methode ook in de rest van het land kan worden ingevoerd.
Toch zijn de ecologen die NU.nl sprak kritisch. "Gaat die kast voldoende stabiel zijn en voldoende warmte leveren om bijvoorbeeld de functie van kraamverblijf te hebben?", vraagt Limpens zich af. "Daar hebben we te weinig kennis van." Janssen noemt de vleermuiskasten "een doekje voor het bloeden". Volgens hem garanderen de klepjes ook niet dat een spouwmuur écht vleermuisvrij is.
De Zoogdiervereniging bracht voor het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in kaart wat er wetenschappelijk bekend is over het vervangen van verschillende soorten vleermuisverblijven. "Dat valt dan dus schrikbarend tegen", zegt Limpens. Er is veel meer onderzoek nodig naar bestaande vleermuisverblijven, zegt hij. Met die kennis kunnen we de verblijven in de toekomst beter nabootsen als we onze gebouwen verduurzamen en de vleermuizen een alternatief willen aanbieden.
"In feite zitten we nu in een heel risicovolle situatie. Net als met stikstof zouden mensen dit slim naar de Raad van State kunnen brengen en de hele boel stilleggen", zegt Limpens. "Dat is volgens mij niet de juiste weg." Maar de ecoloog wil wél dat veel beter rekening wordt gehouden met vleermuizen als gebouwen worden geïsoleerd.
Daarbij is een grote rol weggelegd voor gemeenten, vinden de experts. Zij zouden in kaart moeten brengen waar de belangrijke verblijven van verschillende vleermuissoorten zijn, en welke woningen mogelijk door de dieren worden gebruikt. Zo wordt ook duidelijk in welke buurten je wél kan isoleren zonder vleermuizen in de weg te zitten. "Sommige mensen zeggen dat er niks meer kan, maar dat is niet waar", aldus Janssen.
Een aantal gemeenten nemen het voortouw. Inwoners van Amersfoort kunnen bijvoorbeeld op een digitale kaart bekijken waar vleermuizen aanwezig zijn, en of hun woning mogelijk in trek is als verblijf. Afhankelijk van het resultaat wordt bepaald hoe een isolatiebedrijf te werk gaat.
"Wij zijn allemaal 100 procent voor de energietransitie", zegt Limpens. "Maar het gaat om de manier waarop. Wij moeten tegengas geven, niet om de transitie tegen te houden, maar om hem goed te sturen."
Source: Nu.nl algemeen