Ouders en kinderen worden niet voldoende beschermd bij rechtszaken die ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor hun leven. Dat komt naar voren uit gesprekken die de Raad voor de rechtspraak heeft gevoerd met ouders en kinderen, en met rechters en andere betrokkenen.
De raad deed onderzoek naar het handelen van familie- en jeugdrechters bij vergaande jeugdbeschermingsmaatregelen als uithuisplaatsingen, ondertoezichtstellingen en gezagsbeëindiging.
Jeugdrechters vinden dat ze te weinig zelf onderzoek doen naar feiten die door de kinderbescherming en andere instanties worden gepresenteerd. Dat willen ze wel, maar zaken zijn vaak te complex en de tijd die ze hebben is te kort.
Door de lange wachttijden is het ook niet altijd in het belang van het kind om langer onderzoek te doen. Daarnaast ontbreekt het aan andere instanties die die taak op zich kunnen nemen.
Ook bij de ouders leeft onvrede over de huidige praktijk. Ze voelen zich onvoldoende gehoord en geholpen en soms onder druk gezet. Daar komt bij dat de ouders vaak gezamenlijk worden aangesproken, waarbij voorbijgegaan wordt aan de individuele rollen die ze hebben gespeeld.
Daarnaast vinden ze dat ze te weinig tijd krijgen om hun verhaal te doen en zien ze wat ze zelf hebben gezegd onvoldoende terug in de uitspraken. Dat gebeurt vaker bij rechtbanken dan bij de beroepsinstanties, de gerechtshoven.
Een van de aanbevelingen aan rechters is daarom om in vertrouwen te investeren. Dat kan door als rechter aan het begin van een zitting contact te maken en uit te leggen wat er gaat gebeuren. Daarnaast is het belangrijk dat rechters ouders de ruimte geven om hun verhaal te vertellen en ook werkelijk naar ze te luisteren.
De onderzoekers erkennen dat de geïnterviewde ouders geen afspiegeling zijn van de dagelijkse praktijk. Er is maar één ouder geïnterviewd met een niet-westerse achtergrond.
Hoewel dit onderzoek zich niet richt op zaken die het gevolg zijn van de kindertoeslagenaffaire, was die wel de aanleiding.
De parlementaire ondervragingscommissie heeft in 2020 geconcludeerd dat rechters burgers onvoldoende hebben beschermd in toeslagenaffairezaken. Er werd vastgehouden aan een "spijkerharde uitvoering van de regels" die niet noodzakelijkerwijs uit de wet volgde.
Na deze conclusie deden verschillende gerechtelijke instanties onderzoek naar het eigen handelen. De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State kwam tot de conclusie dat te lang een strenge lijn was gevolgd en bood gedupeerde ouders excuses aan. De bestuursrechters concludeerden dat de meesten van hen de lezing van Belastingdienst hebben gevolgd, terwijl ze zich daar niet prettig bij voelden.
De familie- en jeugdrechters kondigden daarna een breed onderzoek naar eigen "blinde vlekken" aan. Dat is er nu. Een specifiek onderzoek naar zaken die verband houden met de toeslagenaffaire volgt later.
Minister Weerwind voor Rechtsbescherming heeft het beschermen van ouders en kinderen bij rechtszaken die zwaar ingrijpen in het familieleven ook op de agenda staan. Zo krijgen ouders sinds het begin van dit jaar kosteloos een advocaat als het gezag over hun kinderen dreigt te worden beëindigd. De minister is van plan deze regeling halverwege dit jaar uit te breiden. Dan zouden ouders die te maken hebben met een uithuisplaatsing ook kosteloos een advocaat toegewezen moeten krijgen.
Binnenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws