Zestig jaar gaswinning uit het Groningenveld was "zó succesvol en lucratief" voor de Nederlandse overheid en oliebedrijven Shell en ExxonMobile dat er volgens de commissie "amper oog" was voor de risico's en nadelige gevolgen voor de Groningers.
De commissie betitelt de situatie bewust als "rampzalig" en benadrukt dat Nederland weinig andere voorbeelden kent die "zo'n groot aantal gedupeerden" kent als gevolg. Alle partijen, zowel de Staat als de oliebedrijven hebben hun plichten verzaakt. De veiligheid van Groningers werd jarenlang niet geborgd en het heeft geleid tot "een ongekend systeemfalen".
In haar rapport oordeelt de commissie dat op verschillende momenten niet is ingegrepen, terwijl dat wel had gekund. Een belangrijk voorbeeld hiervan is het jaar 2013. In dat jaar is een recordhoeveelheid aan gas uit de Groningse bodem gewonnen, terwijl de toezichthouder had geadviseerd om de gaswinning zo snel als mogelijk was te verlagen. Een jaar eerder vond de zware beving bij Huizinge plaats.
De gevolgen van de aardbevingen voor de Groningers zijn dan ook stelselmatig te laag ingeschat. en "Als de aardbevingsproblematiek vanaf het begin af aan serieus was genomen, dan had veel ellende voorkomen kunnen", aldus de commissie.
Niet alleen de politici in Den Haag hebben de problemen jarenlang onderschat, ook de rest van Nederland. "Daardoor hebben Groningers niet altijd op solidariteit kunnen rekenen", stelt de commissie.
Er was landelijk lange tijd weinig aandacht voor de problematiek in Groningen. De commissie is verbaast dat een deel van de Nederlanders de problemen nauwelijks serieus lijkt te nemen. Mogelijk komt dit omdat de situatie in Groningen een "ramp in slow motion" wordt genoemd: de problemen strekken zich uit over tientallen jaren en hebben zich opgestapeld. Ook kan afstand een rol spelen.
Als gevolg voelden de Groningers zich "niet gezien en gehoord" en zijn ze "in dat opzicht in de steek gelaten", stelt de commissie.
De beving bij Huizinge in de zomer van 2012 was een kantelpunt in het dossier. Uit onderzoek van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) bleek dat er zwaardere bevingen zouden kunnen komen dan tot dan toe werd gedacht. Toch duurde het nog jaren voor de gaswinning flink afgebouwd werd.
Volgens de commissie komt dit mede omdat de leveringszekerheid lange tijd is gebruikt als "rookgordijn". In Nederland, maar ook in de buurlanden, zijn veel huishoudens en bedrijven afhankelijk van het Groningse gas. Dit argument werd regelmatig aangegrepen om te betogen dat de winning niet omlaag kon.
"De leveringszekerheid werd als rookgordijn gebruikt en de buitenwereld werd bewust niet wijzer gemaakt", stelt de enquêtecommissie. Het is "zeer kwalijk" dat hier vanuit het ministerie van Economische Zaken (EZ) vaak mee is geschermd.
Ook was de opbrengst van de gaswinning jarenlang belangrijker dan de veiligheid van Groningers. De commissie benadrukt dat het niet gek is dat de financiën een rol spelen bij besluitvorming, maar de mate waarin de Staat zich door geld heel laten leiden heeft wel tot verbazing geleid.
De commissie vindt dat de Staat "ernstig tekortgeschoten" is in het behartigen van de publieke belangen, zoals de veiligheid en gezondheid van Groningers.
Bij de gaswinning in Groningen en de gevolgen zijn in tientallen jaren veel verschillende bewindspersonen en partijen betrokken geweest. De enquêtecommissie stelt daarom dat alle partijen samen hebben gefaald. "Dat is niet altijd terug te voeren op kwade opzet en ook niet altijd op afzonderlijke partijen."
Desondanks is de commissie hard over het handelen van oud-minister van Economische Zaken Henk Kamp. Zijn ambtenaren hebben hem op verschillende momenten belangrijke informatie onthouden. De commissie vindt dat de minister te passief heeft gehandeld, want hij had zijn ambtenaren scherper moeten bevragen.
Maar ook deze ambtenaren hebben "verzaakt hun publieke taak goed uit te voeren". Als gevolg heeft de Tweede Kamer haar controlerende taak ook niet goed kunnen uitvoeren en is het debat "op onjuiste gronden gevoerd". De commissie vindt dit een "ernstige en verwijtbare tekortkoming".
Ook premier Mark Rutte heeft te weinig betekent voor de Groningers. Juist als premier had hij een "wezenlijke verandering" teweeg kunnen brengen, stelt de commissie. Maar meer dan meedenken met zijn vakministers heeft de premier eigenlijk niet gedaan. Ook hebben zijn gemaakte excuses aan de Groningers niet geleid tot een verandering waar ze iets aan hebben gehad.
De commissie is sowieso kritisch over de gemaakte excuses van verschillende bewindspersonen en voormalig directeuren van de oliebedrijven. "Die worden nauwelijks gevolgd door de beloofde beterschap." De commissie vindt dat ze daarom weinig waarde hebben. Daarnaast zijn er de afgelopen jaren keer op keer loze beloften gedaan. Hierdoor is het vertrouwen bij veel Groningers "volledig verloren gegaan".
Nog steeds zijn de problemen in Groningen niet opgelost. Nog duizenden mensen weten tot op de dag van vandaag niet of hun huis veilig is. De commissie doet in haar rapport verschillende aanbevelingen, waarvan de belangrijkste het versimpelen van de schadeafhandeling en het versnellen van de versterkingsoperatie is.
Ook moet de ereschuld aan Groningen worden ingelost. In zestig jaar heeft de Staat ruim 363 miljard euro verdiend aan de gaswinning. De welvaart in Nederland is hiermee opgebouwd, maar van een speciaal opgericht fonds voor economische projecten is bijvoorbeeld maar 1 procent uitgegeven in het noorden van het land.
Groningen is achtergebleven met de gevolgen: de schade, gevolgen voor het landschap en de pijn. De Staat en de oliemaatschappijen moeten deze ereschuld samen inlossen. Allereerst gaat dit om geld, maar ook om "menskracht en aandacht" voor de regio.
Source: Nu.nl algemeen