Guus Dietvorst
Politiek redacteur
Guus Dietvorst
Politiek redacteur
Over tien dagen kan er weer met een rood potlood invloed uitgeoefend op de toekomst van het land. Of, nauwkeuriger: de toekomst van de regio, want het gaat om verkiezingen voor de Provinciale Staten. Desondanks is de bemoeienis van de landelijke politiek groot. Dat is ook niet zo gek, want er zijn grote problemen die deels in de provincie moeten worden opgelost. Denk aan: stikstof, wonen en immigratie.
En er is nog een direct belang voor de Haagse politiek; de Statenleden die op 15 maart gekozen worden, kiezen op hun beurt weer de Eerste Kamer. Die Eerste Kamer is een politieke factor van formaat, mede doordat de regeringscoalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie er geen meerderheid heeft.
Nieuw beleid van de regering kan, als het moet, relatief eenvoudig door de Tweede Kamer worden geloodst. De coalitie heeft daar een meerderheid. In de Eerste Kamer moet het kabinet per onderwerp op zoek naar andere partijen. Dat heeft de afgelopen jaren nooit tot spannende situaties geleid - het meeste kwam er zonder veel gedoe doorheen - maar na de verkiezingen kan het speelveld er natuurlijk anders uitzien.
Er wordt geen meerderheid verwacht voor de coalitie. Mogelijk moet het kabinet daarom nieuwe vrienden maken op bepaalde onderwerpen. Denk bijvoorbeeld aan de BoerBurgerBeweging (BBB). Die partij debuteert straks in de Eerste Kamer, mogelijk zelfs als een van de grootste fracties.
"Er klinken niet hele grote zorgen over een veranderend speelveld. Bij de VVD bijvoorbeeld zien ze hun mogelijkheden groter worden als beleid er straks ook met steun van BBB en JA21 door kan komen. Op dit moment is 'over rechts' in spannende gevallen eigenlijk nooit een optie, omdat de PVV en FvD niet als serieuze onderhandelingspartners worden gezien.
Sowieso heeft premier Rutte al ruim een decennium ervaring met regeren zonder meerderheid in de Eerste Kamer. Dus hij zal zich niet al te veel zorgen maken over de nieuwe samenstelling."
De BBB zal via onder meer de Eerste Kamer graag invloed willen uitoefenen op het stikstofbeleid. Dat thema is al jaren een heet hangijzer en ook in deze campagnetijd. Het heeft zelfs de verhoudingen binnen de coalitie (verder) op scherp gezet.
In het meest recente stikstofdebat in de Tweede Kamer stond D66 tegenover de andere drie coalitiepartners, die minder haast hebben met het terugdringen van de stikstofneerslag. VVD sprak van "stoere praat" en een "grijsgedraaide plaat". De ChristenUnie stelde dat de D66'er in kwestie stond te "stamelen" en het CDA betoogde dat D66 "zand in de motor gooit".
Dat die partijen er zo hard ingaan, heeft te maken met de achterbannen die er voor een deel ook zo instaan. Ook is er de hete adem die wordt gevoeld van BBB en JA21, die allebei het stikstofbeleid sterk willen afzwakken.
"Het is niet ongewoon dat coalitiepartijen elkaar in de campagne wat ruimte geven om zichzelf te profileren. Maar dit keer gaat het wel verder dan normaal. En dat komt de onderlinge verhoudingen niet ten goede; er is oprechte ergernis. De vraag rijst of deze partijen elkaar later in het jaar, als er moeilijke beslissingen moeten worden genomen, nog kunnen vinden.
Achter de schermen hoor je dat er bij coalitiepartijen serieus gedacht wordt dat het kabinet weleens zou kunnen vallen. Tegelijkertijd moet je bedenken dat de vier coalitiepartijen niet veel alternatieven hebben. Ze weten dat nieuwe verkiezingen de problemen niet kleiner maken."
Het gaat bij stikstof niet alleen om de volgende Eerste Kamer, maar ook om de Provinciale Staten zelf. Want uiteindelijk moeten de provincies met het landelijk beleid in de hand concrete plannen maken om de stikstofuitstoot te beperken.
Het is op zijn minst onzeker of een provincie met bijvoorbeeld BBB als grote machtsfactor daar heel erg zijn best voor gaat doen. Tegelijk is het de vraag in hoeverre regionale afdelingen van landelijke coalitiepartijen dat doen. In een flink aantal provincies zeggen CDA en VVD tegen kiezers dat ze zich willen verzetten tegen het landelijke stikstofbeleid (van hun eigen partij), bleek uit een analyse van de stellingen in het Kieskompas.
Twee andere urgente, landelijke onderwerpen die goeddeels bij de provincie liggen zijn immigratie en wonen. Waar moeten asielzoekerscentra komen? Waar komen woningen? En voor wie? Het zijn landelijke vragen, waar de provincie wat mee moet. Dus ook op die vlakken is er het kabinet veel aan gelegen om 'vriendelijke' provinciebesturen tegenover zich te vinden.
"Uiteindelijk moeten de verschillende bestuurslagen het in Nederland samen oplossen. Je ziet de laatste jaren polarisatie en versplintering in de politiek. Het politieke 'midden' dat het landelijk en in veel provincies nog voor het zeggen heeft, staat duidelijk onder druk.
Als het in provincies duidelijk opschuift naar links of naar rechts, kan dat gevolgen hebben voor de bestuurbaarheid. Landelijk beleid kan dan geblokkeerd worden. Zeker rond het stikstofbeleid is dat niet uit te sluiten, met vertraging of nieuwe juridische problemen tot gevolg."
Verder zijn er nog de belangen van verschillende partijen. BBB werd al genoemd; voor die partij is het spannend hoe groot ze kunnen worden. Na het debuut in de Tweede Kamer met een zetel wordt in maart meer duidelijk over het kiezerspotentieel van de partij van Caroline van der Plas.
Verder is de getrapte Eerste Kamerverkiezing voor PvdA en GroenLinks spannend. De twee gaan in de nieuwe senaat samen één fractie vormen. Als het erg meezit, kan de 'linkse wolk' zelfs de grootste fractie worden. Ongeacht of dat gebeurt, is de linkse Eerste Kamerfractie de kanarie in de kolenmijn wat betreft verdere samenwerking. Het zou uiteindelijk kunnen uitmonden in een fusie.
Ook is er nog een aantal partijen dat mogelijk voor het eerst in de Eerste Kamer terechtkomt. JA21 is er daar een van (nu zitten leden van die partij er al in onder de vlag van fractie-Nanninga). Daarnaast kunnen Volt, Denk en BVNL van Wybren van Haga er voor het eerst in komen. Het is niet ondenkbaar dat 50Plus juist de enige zetel verliest (en daarmee volledig verdwijnt uit de landelijke politiek).
Wat er op 15 maart gebeurt, heeft zijn weerslag op Den Haag en zeker ook op de directe omgeving van de kiezer. In alle provincies spelen concrete zaken die direct van invloed kunnen zijn. Een paar voorbeelden per provincie:
In Drenthe liggen onder meer vragen op tafel of er ruimte is voor de wolf, of de provincie moet meebetalen aan het stadion van voetbalclub FC Emmen en of de bollen- en lelieteelt beperkt moet worden.
In Flevoland gaat het over het al dan niet afschieten van dieren in de Oostvaardersplassen, het openen van Lelystad Airport en de bouw van een nieuwe stad (Eemvallei Stad).
Friezen kunnen via het stemhokje invloed uitoefenen op gaswinning bij Ternaard in de Waddenzee en op het sluiten van alle gasvelden in de provincie.
In Gelderland gaat het onder meer over of het provinciebestuur bij financiële tegenvallers moet bezuinigen of spaargeld moet uitgeven. En: mogen er straks weer nieuwe geitenboerderijen komen?
Groningers kunnen zich uitlaten over Groningen Airport Eelde, over de schadeafhandeling in het aardbevingsgebied en het weer openen van de gaskraan (bij hoge gasprijzen).
Ook in Limburg is de regionale luchthaven een discussiepunt: moet Maastricht Aachen Airport alsnog dicht? En verder: moet de provincie meer toeristen lokken, met grotere overlast tot gevolg?
In Noord-Brabant is het de vraag of de provincie het aantal vluchten op Eindhoven Airport moet terugdringen. Verder: moet er in plaats van preventie meer geld naar een hardere aanpak van drugsoverlast?
In Noord-Holland kan er (indirect) gestemd worden over strengere milieuregels voor Tata Steel en over groeiruimte voor Schiphol.
Overijsselse kiezers kunnen zich via hun stem uitlaten over een verbod op paasvuren en het weren van mountainbikers uit natuurgebieden.
In Utrecht gaat het onder meer over bouwen in polder Rijnenburg en het verbreden van de A27 ten koste van bomen bij Amelisweerd.
Zeeuwen kunnen hun mening geven over het ontpolderen van landbouwgrond en over het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel voor vrachtverkeer.
En in Zuid-Holland staat op de agenda of er recreatiewoningen mogen komen in natuurgebieden. Verder zijn er ook hier luchthavenperikelen: moet de provincie ijveren voor de sluiting van Rotterdam The Hague Airport?
Politiek
Deel artikel:
Source: NOS nieuws