Een sputterende economie betekent meestal het einde voor een zittende premier of president. Het falen van de overheid na een grote ramp is een ander bekend recept voor verandering. Een combinatie van beide is misschien wel het perfecte scenario voor een wisseling van de macht. Turkije kan daarover meepraten.
De overheidsreactie op de grote aardbeving bij Izmit in 1999 was zo beroerd, dat het zaadje voor politieke verandering werd geplant. De financiële crash van 2001 deed de rest. Tijdens de verkiezingen van 2002 wist de net opgerichte AKP van Erdogan het establishment omver te werpen.
In 2023 lijkt een vergelijkbare situatie te zijn ontstaan. Turkije kampt al ruim anderhalf jaar met een torenhoge inflatie. Dagelijkse boodschappen zijn daardoor voor veel Turken onbetaalbaar geworden. Dat leidt tot veel ontevredenheid onder de bevolking. Er is ook woede over de nasleep van de dodelijke aardbevingen van afgelopen februari.
Toch lijkt de populariteit van Erdogan nauwelijks af te nemen. Hij maakt op 14 mei een goede kans om herkozen te worden.
De belangrijkste reden waarom Erdogan nog altijd aantrekkingskracht heeft, is dat zijn aanhangers vrezen hun positie in de maatschappij kwijt te raken, zeggen experts.
"Erdogan en zijn partij zijn twintig jaar aan de macht. In die tijd hebben ze veel mensen aan zich kunnen binden met allerlei voordeeltjes. Als je banden met de partij hebt, kun je iets gedaan krijgen. Ook helemaal onderaan de ladder. Dat willen die mensen niet kwijtraken", zegt Gönül Tol, oprichter van de Turkijeafdeling van het Middle East Institute in Washington en auteur van een boek over Erdogan.
Berk Esen voegt eraan toe dat publieke middelen vaak ook worden verdeeld op basis van politieke steun. "Provincies en gemeenten waar Erdogan steun heeft, kunnen rekenen op meer investeringen van de overheid. Bedrijven die loyaal zijn, krijgen meer contracten door Erdogan. En door de AKP te steunen, heb je op veel plekken meer kans op een baan of promotie", zegt Esen, die als adjunct-hoogleraar politieke wetenschappen en internationale betrekkingen is verbonden aan de Turkse universiteit Sabanci.
De president begrijpt dat maar al te goed. Erdogan hamert erop dat als hij verliest, anderen ook verliezen, weet Seren Selvin Korkmaz. "Hij heeft een systeem gecreëerd op basis van loyaliteit", zegt de medeoprichter van het Istanbul Political Research Institute.
Volgens de experts speelt er meer. "Waar de oppositie Erdogan een dictator vindt, is hij voor zijn eigen achterban een vrijheidsstrijder. Hij liet hen voor het eerst volwaardig meedoen in de maatschappij en zorgde voor economische groei", zegt Tol.
Die tweedeling in de samenleving is een andere reden voor de populariteit van Erdogan, meent Esen. "Hierdoor ontstaat er een bijna onoverbrugbare afstand tussen zijn aanhang en de oppositie."
Daarbij wordt Erdogan geholpen door de media, die bijna volledig onder overheidscontrole staan. "Er is daardoor eigenlijk maar één boodschap te horen: alleen Erdogan doet het goed en de oppositie probeert de opmars van Turkije te saboteren", zegt Korkmaz.
"Wanneer dingen misgaan of corruptiezaken boven water komen, dan wordt dat niet uitgezonden of opgeschreven. Daardoor krijgt een groot deel van het publiek er niks van mee", vult Esen aan. "Zo kunnen Erdogan en zijn AKP de publieke opinie manipuleren."
Een ander interessant fenomeen is de populariteit van Erdogan onder mensen van Turkse komaf in Europa, met name in Nederland. Tijdens de verkiezingen in 2018 haalde hij hier 72,8 procent van de stemmen. Alleen in België kon de Turkse president op meer steun rekenen.
In algemene zin komt dat doordat veel Nederlandse Turken conservatief zijn. Hun ideeën komen meer overeen met die van de traditionele achterban van Erdogan in Turkije, zegt professor Thijl Sunier, emeritus hoogleraar Islam in Europese Samenlevingen aan de VU.
Een belangrijkere reden is een gebrek aan kennis over de dagelijkse gang van zaken in Turkije na zoveel jaren in Europa, zegt Sunier. "We praten inmiddels over een periode van bijna een halve eeuw sinds de eerste migranten hierheen kwamen. En dat veel jongeren op Turkije georiënteerd zijn, wil niet zeggen dat ze ook dagelijks bezig zijn met wat daar gebeurt - met de financiële gevolgen van het beleid bijvoorbeeld. De meesten ondervinden niet aan den lijve welke gevolgen het beleid van de huidige regering heeft."
Tol is het daarmee eens: "Veel Turken in Europa staan nog altijd aan de zijlijn. Daardoor romantiseren ze het thuisland Turkije en de president. Ze vinden het geweldig dat Erdogan soms tegen het Westen ingaat."
Sunier ziet ook dat veel jonge mensen met een Turkse achtergrond nog dagelijks te maken hebben discriminatie en uitsluiting. "Die groep is weliswaar niet zo groot, maar het leidt tot frustratie. Hierdoor ontstaat de neiging om te luisteren naar Erdogan, die zich graag opwerpt als verdediger van een Turkse identiteit in Europa."
Source: Nu.nl algemeen