De Nederlandse bossen staan vol met bomen die hier niet oorspronkelijk voorkomen. Voor de natuur is dat over het algemeen geen goede ontwikkeling. Maar er bestaan uitzonderingen.
Eén van die uitzonderingen staat momenteel prachtig in bloei: het krentenboompje. Of beter gezegd: het Amerikaans krentenboompje, want daar komt deze exoot eigenlijk vandaan.
Is dat voor de natuur een probleem? Vaak wel, maar niet altijd.
Het huidige bos in Nederland bevat nog kleine plukjes nazaten van de oorspronkelijke wilde bomen. Die plukjes hebben een zeer hoge biodiversiteit.
Daarbuiten zijn bossen vaak aangeplant. Die aanplant is eentoniger. Bovendien gaat het vaak om uitheemse soorten, zoals de Amerikaanse eik of de douglasspar.
Voor de natuur hebben zulke uitheemse bomen minder waarde. Dat komt doordat soorten niet op zichzelf leven, maar in samenhang met vele andere. Over de duur van vele duizenden jaren zijn ze van elkaar afhankelijk geworden.
Zo kunnen op inheemse eikenbomen wel driehonderd soorten mossen, schimmels en insecten leven. Hoewel de verwante Amerikaanse eik hier inmiddels ook al een paar eeuwen voorkomt, komt daar minder dan 10 procent van die soorten op voor.
De vuistregel is dus dat inheemse soorten behouden belangrijk is voor de biodiversiteit. Dat geldt niet alleen in Nederland, maar overal op aarde.
In enkele gevallen gaat het verder en vormen uitheemse soorten een bedreiging voor de natuur. Dan wordt gesproken van invasieve exoten: soorten die bij gebrek aan natuurlijke vijanden gaan woekeren en daarbij andere soorten wegdrukken. De snelgroeiende dijkviltbraam is daar een voorbeeld van, net als de Japanse duizendknoop.
Maar ook insecten of schimmels kunnen leiden tot plagen, zoals de essentaksterfte. Deze ziekte wordt veroorzaakt door een schimmel die in Japan vreedzaam samenleeft met Japanse essen, maar waar onze essen niet tegen bestand blijken.
Zo is de verspreiding van exoten een mondiaal probleem. En daar hangt ook een prijskaartje aan. In de VS wordt de jaarlijkse schade geschat op meer dan 130 miljard dollar (118,5 miljard euro).
Maar er bestaan ook soorten van elders die lokale ecosystemen eerder verrijken dan bedreigen. "Ik heb gisteren nog genoten van de bloeiende krenten", zegt bosecoloog Jan den Ouden van Wageningen University & Research. "Zonder die struiken was het nu nog een saaie boel in het bos."
Ook bestuivende insecten zouden last hebben van die saaie boel. Veel bossen op zandgronden zijn verder vrij eentonig en bieden in april ook maar weinig stuifmeel en nectar. Europese insecten hebben het krentenboompje dan ook omarmd, blijkt uit onderzoek van evolutiebioloog Menno Schilthuizen van Naturalis en de Universiteit Leiden.
Dat komt misschien ook doordat het ecosysteem dit boompje eigenlijk mist. Ooit groeide er ook in de Europese bossen een krentenboompje. Maar deze nauwe verwant stierf uit tijdens de ijstijden. Toen kwam de soort op de vlucht voor noordelijke kou klem te zitten tegen de Alpen en de Pyreneeën.
In Noord-Amerika lopen de bergketens van noord naar zuid. Daardoor kon het Amerikaanse krentenboompje tijdens de afwisseling van ijstijden en mildere periodes vrij eenvoudig tussen Canada en Mexico bewegen.
In een bizarre lotswending is dit boompje door de mens in Europa geïmporteerd en vervolgens in Noord-Amerika alsnog uitgestorven. Zo komt het Amerikaanse krentenboompje tegenwoordig alleen nog in onze bossen en op onze heidevelden voor.
Op de hei kan de exoot overigens wel degelijk natuurschade veroorzaken, waardoor experts er gemengde gevoelens bij hebben. "Voor een gemiddelde boswandelaar is het krentenboompje een lust voor het oog", zegt Den Ouden. "Maar voor sommige ecologen blijft het toch ook een kleine doorn in het oog."
Over enkele weken is het de beurt aan een ander twijfelgeval: de vogelkers, die eind april en begin mei prachtige witte bloemtrossen maakt. De inheemse vogelkers komt nog algemeen voor. Maar verreweg de meeste vogelkersen zijn Amerikaans.
Dat komt niet alleen doordat deze exoot flink woekert, maar vooral doordat we hem in de vorige eeuw massaal hebben aangeplant, zegt Schilthuizen.
Om te voorkomen dat de soort overal gaat domineren, proberen natuurbeheerders de Amerikaanse vogelkers van hun terreinen te verwijderen. Dat moet met wortel en tak, en kost dus veel moeite. Bovendien zal het nooit helemaal lukken, want de soort zaait snel uit. Moeten ze de strijd maar opgeven?
Dat hangt er ook van af hoe groot het probleem is. "Voor insecten is de waarde van de Amerikaanse vogelkers hoog", zegt Schilthuizen. "Vergelijkbaar met de inheemse vogelkers."
En ook voor bosbodems is de Amerikaanse vogelkers geen verkeerde soort, zegt Den Ouden, die met zijn Vlaamse collega Bart Nyssen een boek schreef over de rol van deze boom in onze bossen. Het blad verteert gemakkelijk en kan zo misschien bossen helpen herstellen van verzuring door stikstofvervuiling.
Zo is het ook voor ecologen lang niet altijd zwart-wit. Het is maar net door welke bril je kijkt.
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl algemeen