Met zijn kleine, sikkelvormige silhouet zweeft de gierzwaluw hoog door de lucht bij schemer, schel roepend en in kleine groepjes. Veel mensen zullen een zomers gevoel krijgen bij de 'gierende' trekvogels die de laatste tijd weer door de lucht vliegen in stedelijke gebieden.
Dat kan kloppen, want de vogel brengt de zomer door in Nederland om te broeden. Vlak na Koningsdag streken de eerste gierzwaluwen hier neer, iets later dan gebruikelijk door het koude voorjaar. In augustus vliegen ze door om te overwinteren in Mali en Congo. Door hun korte verblijf dankt de gierzwaluw onder vogelaars de bijnaam '100 dagenvogel'.
"Wist je dat de gierzwaluw eigenlijk geen zwaluw is?", zegt Hanne Tersmette-Strijland van Vogelbescherming Nederland, die ook boswachter is. De gierzwaluw is zelfs een heel andere soort: een trekvogel met een andere roep, bouw en manier van vliegen. Met de boerenzwaluw heeft de vogel dan ook weinig te maken.
De gierzwaluw brengt zijn hele leven door in de lucht, behalve als er gebroed moet worden. "Dat doen ze in nissen van daken en kerktorens", vertelt Tersmette-Strijland. De vogels eten overdag insecten die ze in de lucht vangen, zoals vliegen, muggen en kleine vlinders. Voor hun kuikens verzamelen ze de insecten en vormen die tot een 'voedselbal' in de keelzak onder de snavel.
Het is moeilijk vast te stellen hoeveel gierzwaluwen er op dit moment in Nederland zijn. Met hulp van vrijwilligers wordt er jaarlijks geïnventariseerd, maar het dier laat zich niet makkelijk tellen. Dat komt doordat de gierzwaluw hoog vliegt en zich nestelt in verstopte plekjes. Sovon Vogelonderzoek schat het aantal in Nederland tussen de 45.000 en 70.000.
Eerder deze maand publiceerde een groep internationale wetenschappers een confronterend onderzoek. Daaruit bleek dat vogelpopulaties in Europa de afgelopen 37 jaar aanzienlijk zijn afgenomen. Het aantal weidevogels halveerde en een kwart van de stadsvogels verdween. Het onderzoek wees intensieve landbouw aan als hoofdoorzaak, gevolgd door verstedelijking.
Joost van Bruggen is coördinator Kolonievogels bij Sovon en vermoedt dat ook de populatie gierzwaluwen licht daalt. Doordat steden uitbreiden en er meer gebouwd wordt, is er steeds minder ruimte voor vogels in de stad. Ook de manier waarop we bouwen bedreigt vogels in de stad.
Van Bruggen: "In Nederland zijn we extreem netjes: iedereen wil een geïsoleerd huis en een strakke tuin." Sinds de energiecrisis is isoleren en warmte binnenhouden extra belangrijk geworden. Daardoor blijft er volgens beide vogelexperts geen plek over voor gierzwaluwen om zich te nestelen in nissen, kieren of spouwmuren. Ook stadsvogels, zoals de huismus, hebben hier last van.
Daar ligt een taak voor overheden en projectontwikkelaars, vinden de deskundigen. "Gelukkig wordt er al meer natuurinclusief gebouwd", zegt Tersmette-Strijland. Bijvoorbeeld wanneer er bij nieuwbouwprojecten speciale nestpannen of neststenen geplaatst worden om in te broeden.
Er zijn daarnaast een aantal kleine dingen die we zelf kunnen doen. "Je kunt zelf nestkasten plaatsen, of je tuin bezaaien met wilde bloemen als margrieten. Daar komen insecten op af: voedsel voor de gierzwaluw." Van Bruggen: "En geef de vogels de ruimte als je weet dat ze broeden in je dakgoot."
Vrijwilligers die willen helpen tellen zijn ook welkom. In het weekend van 25 en 26 juni is er weer een landelijke telling.
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl algemeen