Nieuwsuur onthulde zaterdag dat de toenmalige verkenners Omtzigt als een probleem voor de stabiliteit van een te vormen kabinet zagen.
Kajsa Ollongren (D66) en Annemarie Jorritsma (VVD) werden vlak na de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021 aangesteld als verkenners. Zij voerden daags na de verkiezingen gesprekken met alle fractievoorzitters en vroegen om een duiding van de verkiezingsuitslag.
In deze beginfase van de formatie moet duidelijk worden welke mogelijkheden en onmogelijkheden er zijn voor een nieuw te vormen coalitie. Hun taak was niet om de positie van Kamerleden ter discussie te stellen, maar dat is volgens Nieuwsuur wel wat er gebeurde.
Op vrijdag 19 maart - twee dagen na de verkiezingen - spraken zij met toenmalig Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. Ze hadden het over Omtzigt, die toen nog lid van de CDA-fractie was. Jorritsma noemde het Kamerlid, dat toen ziek thuiszat, volgens Nieuwsuur "een probleem" en "onhoudbaar". Van dat gesprek met Arib en de verkenners werd nergens melding gemaakt.
Caroline van der Plas (BBB) vroeg daarom dinsdag een debat over de gang van zaken aan. Voor het debat bleek nog onvoldoende steun, maar de Kamer wil wel een brief met uitleg van de voormalige verkenners en Kamervoorzitter. Waarschijnlijk volgt daarna ook een hoorzitting waarin Kamerleden vragen kunnen stellen aan Jorritsma, Ollongren en Arib.
Er is overigens in brede zin flink wat kritiek op deze formatie. De verkenningsfase is te politiek, oordeelt een commissie die de formatie evalueerde. De onderzoekers vragen zich af "of het wenselijk was om in een verkenningsfase over personen te spreken".
Ook vinden de opstellers van het rapport het onduidelijk wat er moet gebeuren als de verkenningsfase niet soepel verloopt. "Als zich problemen voordoen tijdens de verkenning is dus onduidelijk wie aan zet is."
Om duidelijk te krijgen wat er moet veranderen in de kabinetsformatie, adviseert de commissie hierover te debatteren. "Ruim vóór de volgende verkiezingen, dus los van de hectiek van verkiezingscampagnes."
Er komt dus waarschijnlijk nog wel een debat over de formatie. Naar verwachting neemt de Kamer daarin ook de laatste gevoelige informatie van Nieuwsuur mee.
Dankzij het toevallig gefotografeerde memo van Ollongren, waarop "positie Omtzigt: functie elders" stond, weten we dat er in de verkenningsfase wél over individuele Kamerleden is gesproken.
Het mondde uit in het beruchte '1 aprildebat', waarin VVD-leider Mark Rutte werd geconfronteerd met het feit dat hij Omtzigt wel had genoemd in zijn gesprek met de verkenners. Rutte had dat eerder voor een draaiende camera nog ontkend.
Een "verkeerde herinnering", zei Rutte in het debat. Dat geloofde niet iedereen. Hij overleefde na een urenlang intensief debat ternauwernood een motie van wantrouwen, maar liep een flinke politieke deuk op. Een vertrouwenscrisis volgde, waardoor de formatie volledig ontspoorde.
Uiteindelijk maakte het kabinet-Rutte III een doorstart, maar de wond is nooit helemaal geheeld op het Binnenhof. Nog veel vragen zijn onbeantwoord. Zoals wie op welke wijze over Omtzigt heeft gesproken tijdens de verkenning en hoe de naam van het Kamerlid überhaupt in de notities is beland. Niemand van de betrokkenen - naast Rutte ook Ollongren en Jorritsma - zei zich te herinneren over de oud-CDA'er te hebben gesproken.
Oppositieleden verwijzen nog steeds weleens naar dat debat op 1 april. Meestal in combinatie met het lage vertrouwen in de politiek. Toen een groot deel van de Kamer na de 'kwestie-Omtzigt' niets meer zag in zijn werkwijze, beloofde Rutte nog met "radicale ideeën" te komen.
Afgelopen Prinsjesdag zei Rutte over het lage vertrouwen in de politiek: "We zullen moeten laten zien hoe we de problemen stuk voor stuk weer beheersbaar krijgen."
Source: Nu.nl algemeen