Het is dinsdag 13 juni rond 10.00 uur wanneer de Italiaanse autoriteiten de Griekse kustwacht informeren over een overbeladen vissersboot met migranten op de Middellandse Zee. De Grieken hebben dan nog geen idee van wat hen te wachten staat.
Eenmaal ter plaatse zoekt de kustwacht contact met de migrantenboot. Later zal de kustwacht verklaren dat de migranten herhaaldelijk hulp weigerden en zeiden door te willen varen naar Italië.
De Griekse autoriteiten blijven die middag in de buurt van het schip, dat volgens hen stug blijft doorvaren. Maar rond 14.00 uur wordt de Alarm Phone (een telefoonlijn waarmee migrantenboten contact kunnen zoeken als ze in de problemen komen) gealarmeerd. De migranten geven aan in "zware nood" te verkeren en bang te zijn de nacht niet te overleven.
De Grieken claimen dat de vissersboot pas later op de avond tot stilstand komt. De kustwacht controleert vervolgens of alles nog goed gaat, maar opnieuw wordt hulp geweigerd, zeggen ze. In de nacht van woensdag op dinsdag rond 1.00 uur begint de boot ineens hevig heen en weer te schudden, waarna de boot tot zinken komt.
BBC News concludeerde op basis van eigen onderzoek dat de boot hoogstwaarschijnlijk niet meer dan een paar kilometer verplaatst is, dus dat het verhaal van de kustwacht niet kan kloppen. Die verplaatsing was volgens de omroep het gevolg van de wind en golven die behoorlijk sterk zijn op het diepste deel van de Middellandse Zee. De kustwacht heeft dit ontkend.
Ook de Griekse bewering dat de migranten geen hulp wilden, is omstreden. Volgens critici in Politico en The New York Times was de boot wel op weg naar Italië, maar zou alleen een kleine groep op de boot (waarschijnlijk mensensmokkelaars) hulp hebben geweigerd. Veel andere migranten waren waarschijnlijk eerder al in paniek.
Overlevenden beschuldigen Griekenland er zelfs van de boot expres niet te helpen, zodat de verantwoordelijkheid naar Italië zou verschuiven.
Overlevenden kraken in gesprek met de Italiaanse krant La Repubblica en de Britse krant The Guardian het passieve optreden van de Griekse grenswacht. Volgens hen had het drama voorkomen kunnen worden als de kustwacht sneller gereageerd had.
Ook mensenrechtenorganisaties zijn kritisch op het handelen van de Griekse autoriteiten. Amnesty International zegt bijvoorbeeld dat de mensen "overduidelijk in nood waren" en dus geholpen hadden moeten worden.
De reputatie van de Griekse kustwacht is de afgelopen jaren behoorlijk verslechterd vanwege zogeheten 'pushbacks'. Dat betekent dat migranten (vaak met geweld) terug worden gedreven naar open zee. In aanloop naar de Griekse verkiezingen scherpte regeringspartij Nea Demokratia het toch al strenge grensbeleid nog eens verder aan.
Toch moeten we voorzichtig zijn met oordelen, vindt Myrthe Wijnkoop. Zij is als migratie-expert verbonden aan het Instituut Clingendael. Volgens haar is de regelgeving rondom grensbewaking enorm ingewikkeld. "Daardoor kunnen landen en instanties heel makkelijk naar elkaar wijzen, en loop je het risico dat niemand verantwoordelijkheid neemt."
"De Grieken zelf zeggen tegen andere EU-lidstaten: wij bewaken jullie grenzen", zegt Wijnkoop. De regering gebruikt speciale noodwetten in het kader van de "nationale veiligheid" om hun strenge grensbeleid te rechtvaardigen. Landen die verder van de buitengrenzen af liggen, zoals Nederland, willen naast effectief grensbeleid ook dat de mensenrechten gewaarborgd worden. Makkelijk praten, vinden de Grieken.
Wijnkoop is het deels met het Griekse standpunt eens, maar is kritisch op het handelen van de autoriteiten. "Ik vind dat zij over de grens gaan", zegt ze. Dit soort rampen gebeuren dagelijks, en er zijn volgens haar genoeg voorbeelden waarbij de Griekse grenswacht over de schreef gaat.
"Als kustwacht heb je een algemene plicht om mensen te redden", zegt ze. "Die plicht geldt als er sprake van nood is. Maar dan krijg je natuurlijk de vraag: wanneer is er sprake van nood?" Die vraag is soms pas achteraf te beantwoorden.
Of de Griekse kustwacht dit keer op tijd wist dat de mensen in nood waren, moet onderzoek volgens Wijnkoop uitwijzen. "Nu heb je een welles-nietesdiscussie, maar het moet worden uitgezocht."
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl algemeen