Chiem Balduk
Redacteur online
Chiem Balduk
Redacteur online
Decennialang was hij het onzichtbare hulpje van de Russische president Poetin, maar nu stelt Jevgeni Prigozjin hem voor de grootste uitdaging in de recente Russische geschiedenis. Wie is de baas van het Wagner-huurlingenleger? En hoe is hij zo machtig geworden?
Prigozjin en Poetin gaan ver terug. De twee zijn generatiegenoten uit Leningrad, het huidige Sint-Petersburg. Terwijl Poetin carrière maakte bij de KGB, zat Prigozjin negen jaar vast vanwege diefstal, fraude en het inzetten van minderjarigen bij criminele activiteiten.
Na zijn vrijlating begon hij een hotdogkraam. Prigozjin bleek een handige ondernemer. In de chaos van de jaren negentig wist hij een succesvolle fastfoodketen op te bouwen, later aangevuld met chique restaurants. In een van die zaken, het drijvende New Island-restaurant, moet Poetin kennis hebben gemaakt met Prigozjin. Zo kwam Prigozjin aan de bijnaam 'Poetins kok'.
Dan wordt snel duidelijk dat de twee een goede band hebben. Prigozjin haalt miljoenencontracten binnen en mag staatsbanketten leveren. De president zelf heeft altijd benadrukt dat de oligarch los staat van het Kremlin, maar dat is volgens Ruslandkenner Catherine Belton onwaarschijnlijk. In haar boek De Mannen van Poetin schrijft ze: "Alle 'private' zakenlieden die ertoe doen zijn in zekere zin agent van de staat."
Prigozjin wordt ingezet om de vuile klusjes op te knappen. Zo financiert hij een 'trollenfabriek' in Sint-Petersburg. Die organisatie verstoort sinds 2013 het wereldwijde web met online propaganda, nepnieuws en desinformatie. Rond het Oekraïnereferendum in Nederland, de Brexit-campagne en de Amerikaanse verkiezingen van 2016 duiken deze berichten veelvoudig op. De VS plaatste hem daarom op de sanctielijst.
In die tijd wordt ook duidelijk dat Prigozjin het brein is achter de Wagner-groep, een huurlingenleger dat wereldwijd opereert en berucht is om het veelvoudig begaan van oorlogsmisdaden. Deze militairen worden goed betaald en zijn over het algemeen beter getraind en uitgerust. De Wagner-groep opereert los van het Russische leger, maar werkt er nauw mee samen.
Pas vorig jaar gaf Prigozjin toe de militiebaas te zijn. Hij verklaarde dat hij de militie tijdens de oorlog in Oost-Oekraïne in 2014 heeft opgericht omdat de "helft van de paramilitaire eenheden oplichters waren. Daarom heb ik wapens, kogelwerende vesten en specialisten gezocht die mij konden helpen", zei hij toen.
Na jaren van onzichtbaarheid treedt Prigozjin steeds meer op de voorgrond. Vooral bij de maandenlange strijd om de stad Bachmoet trekt hij de aandacht. Hij wil laten zien dat zijn Wagner-groep kan wat het reguliere Russische leger niet kan. Prigozjin haalt steeds steviger uit naar het Kremlin, omdat hij zich in de steek gelaten voelt. Zo zou hem munitie worden onthouden.
Zijn tirades tegen worden steeds feller. In mei publiceert hij video van een veld vol omgekomen huurlingen. Prigozjin staat ervoor en haalt in talloze schelwoorden uit naar defensieminister Sjojgoe en chefstaf Gerasimov. Hij zegt zijn troepen uit Bachmoet terug te trekken. Z'n razernij lijkt gehoord te worden, want hij blijft.
Uiteindelijk valt Bachmoet in Russische handen. President Poetin dankt expliciet zijn oude cateraar voor zijn cruciale rol. Prigozjin voelt zich oppermachtig en lijkt niet geremd te worden in zijn uithalen naar de Russische elite. Deze maand riep hij in een speech van een uur op tot standrechtelijke executie van Sjojgoe en Gerasimov en hintte hij op revolutie en burgeroorlog.
Prigozjin droeg Bachmoet over aan het Russische leger en trok zich terug, ver achter de fontlinies. Stil bleef hij niet: de afgelopen weken toerde hij door Rusland met een raatsessie, met de dubbelzinnige naam 'Wagner, het tweede front'. In verschillende provinciesteden worden Prigozjin-posters en folders gespot. Zijn populariteit groeit onder de gewone burgers.
De twist met het ministerie van Defensie escaleerde. Moskou wilde dat alle milities en huurlingenlegers, zoals Wagner, voor 1 juli onder controle zouden komen van het Russische ministerie van Defensie. Dwarsligger Prigozjin weigerde. Met een stunt leverde hij een 'contract' af op het ministerie, waarbij juist Wagner de controle over het ministerie krijgt.
Het blijkt geen grap, maar een serieus dreigement.
Twee weken geleden gijzelden Wagnertroepen een Russische commandant, omdat hij opdracht zou hebben gegeven op de Wagner-groep te schieten. Gisteren zou een Wagner-kamp "van achteren" met raketten zijn aangevallen. Prigozjin haalde keihard uit naar het ministerie van Defensie en nam in één nacht controle over de legerfaciliteiten in de stad Rostov.
In al zijn tirades noemde Prigozjin nooit de naam van Poetin. Dat riep de vraag op of Poetin hem in bescherming nam. Maar na vandaag lijkt het onwaarschijnlijk dat de twee ooit nog door een deur kunnen.
Buitenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws