Hoe geven we een krachtig signaal af dat de toekomst van Oekraïne bij de NAVO ligt, zonder het land (te) snel binnen te loodsen? Dat is een van de belangrijkste vragen waar de NAVO-leiders zich volgende maand over zullen buigen in de Litouwse hoofdstad.
NAVO-secretaris-generaal Stoltenberg maakte eerder deze maand duidelijk wat niet op de agenda zal staan: een uitnodiging voor Oekraïne om lid te worden. De regeringsleiders zullen het dus vooral hebben over wat ze het land dan wél kunnen bieden.
In aanloop naar de top wordt er druk diplomatie bedreven. Op voorhand wordt in wisselende samenstellingen en in verschillende hoofdsteden de knopen besproken die in Vilnius moeten worden doorgehakt.
De lidstaten willen laten zien dat ze een verenigd front zijn met betrekking tot Oekraïne, maar dat betekent niet dat ze het al helemaal met elkaar eens zijn.
Lid worden terwijl Oekraïne nog in oorlog is met Rusland, is eigenlijk geen optie. De belangrijkste hoeksteen van het NAVO-verdrag, Artikel 5, houdt in dat lidstaten elkaar te hulp moeten schieten als een van hen wordt aangevallen. Dat zou de NAVO de oorlog intrekken. Met een schuin oog op het Russische kernarsenaal, hebben de meeste NAVO-leden daar absoluut geen zin in.
Tegelijkertijd is het een opsteker voor Rusland als de NAVO de deuren gesloten houdt vanwege de oorlog. Dat moedigt Moskou aan te zorgen dat Oekraïne zo lang mogelijk in conflict blijft en dat kan toekomstige vredesgesprekken ondermijnen.
In theorie kunnen er geitenpaadjes worden bedacht, maar die lijken niet heel begaanbaar. Oekraïne zou bijvoorbeeld lid kunnen worden, maar geen aanspraak mogen maken op Artikel 5 in zijn verdediging tegen Rusland. Het grote probleem is de vraag wat de NAVO nog waard is, als een lid dat wordt aangevallen zich niet meer automatisch verzekerd weet van directe militaire steun.
Een andere mogelijke route zou betekenen dat Oekraïne afscheid moet nemen van grondgebied dat de Russen nu in handen hebben. Dat is momenteel onbespreekbaar voor Kyiv.
De Amerikaanse president Joe Biden zei eerder deze maand dat Oekraïne nog een hoop moet doen om aan de lidmaatschapseisen te voldoen. Dat gaat bijvoorbeeld over de kwaliteit van de Oekraïense democratie en economie. "Ik ga dat niet makkelijker maken", zei Biden. Ook de Duitse bondskanselier Olaf Scholz was terughoudend. Hij zei tegen de Bondsdag dat hij zich in Vilnius liever wil richten op de "absolute prioriteit: de gevechtskracht van Oekraïne verbeteren".
Onder de lidstaten in Midden- en Oost-Europa bestaat meer animo om Oekraïne een duidelijk pad naar een NAVO-lidmaatschap te bieden.
Verrassend is dat Frankrijk zich daarbij heeft aangesloten. Net als Berlijn zag Parijs dat tot voor kort als een te riskante provocatie aan het adres van Rusland. Nu lijkt de Franse regering ervan overtuigd dat brede steun voor Oekraïnes toetreding tot de NAVO en de EU een manier kan zijn om Rusland en Oekraïne naar de onderhandelingstafel te krijgen en toekomstige Russische agressie te voorkomen.
Een van de opties die volgens NAVO-chef Stoltenberg wel op tafel liggen: Oekraïne zou een klein sprongetje in het lidmaatschapsproces kunnen maken. Aspirant-leden nemen doorgaans deel aan het zogeheten Membership Action Plan (MAP). Dat is een voorprocedure waarin de landen richting hun echte aanvraag worden begeleid. Deelname aan (of voltooiing van) zo'n MAP biedt geen garantie op een lidmaatschap. Finland mocht het programma overslaan. Als Oekraïne dat ook mag, is dat wellicht het heldere maar vrijblijvende signaal waar de NAVO-leiders naar zoeken.
Naast de NAVO-kwestie zal in Vilnius ook worden gepraat over andere steun voor Oekraïne. De nadruk zal liggen op manieren om Oekraïne te helpen zichzelf te verdedigen, maar ook de toekomstige wederopbouw kan voorbijkomen. Dat hoeft niet alleen in NAVO-verband: verschillende landen kunnen ook onderling afspreken tot samenwerking of kijken wat er kan worden gedaan in EU- of G7-verband.
Het zal niet de focus worden, maar de wilde Wagner-opstand van afgelopen weekend zal ongetwijfeld ook onderwerp van gesprek zijn binnen de NAVO. EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell vatte pakkend samen wat ook veel NAVO-leiders zorgen baart. "Het is geen goede zaak om te zien dat een kernmacht als Rusland in een fase van politieke instabiliteit belandt."
Source: Nu.nl algemeen