Het gesprek in Brussel is een laatste poging om de Zweedse toetreding rond te krijgen vóór de top in de Litouwse hoofdstad Vilnius (11-12 juli). Alle lidstaten moeten toestemmen om een nieuw lid te verwelkomen. Turkije en Hongarije liggen dwars. De regering van Hongarije heeft wel laten weten akkoord te zullen gaan als Turkije dat doet.
Tijdens de jaarlijkse NAVO-top van vorig jaar, in Madrid, maakten Turkije, Zweden en Finland onderling afspraken. De Scandinavische landen beloofden iets aan de Turkse zorgen te zullen doen. Finland is inmiddels NAVO-lid, maar Zweden kan nog niet op Turkse goedkeuring rekenen.
De Turkse president Recep Tayyip Erdogan bood maandag weinig hoop dat het donderdag tot een doorbraak komt in Brussel. Hij zei dat de Zweden eerst "hun huiswerk moeten doen". Buitenlandminister Hakan Fidan onderstreepte dinsdag dat Turkije zich niet laat opjagen vanwege de Vilnius-top.
Het eerste grote Turkse bezwaar tegen de Zweedse toetreding is al sinds vorig jaar bekend: Stockholm zou twee terroristische groeperingen een hand boven het hoofd houden. Ankara wil dat Zweden ongeveer dertig leden van de twee groepen uitlevert en "niet langer een thuis biedt aan militanten". Daarnaast moet Zweden optreden bij demonstraties door aanhangers.
Zweden is niet het enige land dat volgens Turkije te weinig doet tegen militante Koerden en de Gülenbeweging. Fethullah Gülen woont bijvoorbeeld in de Verenigde Staten en de Amerikanen steunen Koerdische milities in Syrië en Irak. Maar dankzij de unanimiteit die nodig is om Zweden NAVO-lid te maken, heeft Turkije nu een middel om Stockholm onder druk te zetten.
Volgens sommige kenners ligt Turkije niet alleen dwars vanwege Zweden. Erdogan zou ook een signaal willen geven aan Washington, waar de regering van president Joe Biden een stuk minder vriendschappelijke aandacht voor Turkije heeft dan die van zijn voorganger Donald Trump.
De Koerdische Arbeiderspartij (PKK) voert inmiddels 38 jaar strijd tegen de Turkse staat. Het conflict heeft tienduizenden levens geëist. De PKK is door onder meer Turkije, de VS en de EU (dus inclusief Zweden) aangemerkt als terroristische organisatie. Turkije vecht ook in Syrië en Irak tegen Koerdische milities.
De Gülenbeweging is het netwerk rond de geestelijke Fethullah Gülen, volgens Ankara verantwoordelijk voor een couppoging in 2016. In de nasleep daarvan werden zo'n 300.000 arrestaties verricht. De Gülenbeweging staat in Turkije te boek als terroristische organisatie.
De Zweedse regering heeft geprobeerd Turkije tegemoet te komen. Er kwam een nieuwe wet om deelname aan een terroristische organisatie strafbaar te stellen en verschillende PKK-leden werden uitgeleverd.
Niet elk item op de Turkse eisenlijst kon worden afgestreept. De Zweedse regering mag mensen met de Zweedse nationaliteit wettelijk niet aan Turkije overhandigen. Het Zweedse hooggerechtshof verbood eind vorig jaar ook de uitlevering van een regeringskritische Turkse journalist, die volgens Ankara een Gülen-aanhanger is.
Het tweede grote Turkse bezwaar: Zweden doet te weinig tegen anti-islamitische demonstraties. De Zweeds-Deense anti-immigratieactivist Rasmus Paludan stak in januari een exemplaar van de koran in brand bij de Turkse ambassade in Stockholm. Tot grote woede van Turkije en andere overwegend islamitische landen kreeg hij een vergunning voor die demonstratie.
De Zweedse politie zegt sindsdien twee andere aanvragen voor demonstraties met koranverbrandingen te hebben geweigerd. Maar een rechtbank oordeelde in april dat zo'n weigering een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting is.
Eind juni werd opnieuw een koran verscheurd, met vergunning, dit keer bij een grote moskee in het centrum van Stockholm. Dat dit gebeurde op Ied-al-Adha (Offerfeest), een van de belangrijkste islamitische feestdagen, wordt door Turkije als een extra provocatie gezien.
Het is vooral de vraag wat Ankara denkt te kunnen bereiken met de blokkade van het Zweedse NAVO-lidmaatschap. Voor Erdogan en zijn achterban in eigen land zijn veiligheidszaken zoals de Koerdische kwestie bijzonder belangrijk. Daar staat tegenover dat de gemiddelde Zweedse kiezer ook erg gehecht is aan principes zoals de vrijheid van meningsuiting en een eerlijke rechtsgang. De Zweedse grondwet beperkt bovendien hoe ver de regering in Stockholm Turkije tegemoet kan komen.
"Turkije vraagt dingen die wij niet kunnen of willen leveren", zei de Zweedse premier Ulf Kristersson in januari. Naar het zich laat aanzien, is de situatie sindsdien niet wezenlijk veranderd. De twee landen en NAVO-chef Jens Stoltenberg zullen donderdag in Brussel proberen een compromis te vinden dat een weg uit deze patstelling biedt.
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl algemeen