In aanloop naar de top voerden de NAVO-landen druk overleg over de toetreding van Oekraïne. Wanneer het land nog in oorlog is, behoort een formele uitnodiging voor een meerderheid van de lidstaten niet tot de mogelijkheden. Dat zou de NAVO in direct conflict met Rusland kunnen brengen of het principe van gezamenlijke verdediging ondermijnen, vrezen ze.
"Het belangrijkste is nu om te verzekeren dat Oekraïne zegeviert", zei NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg vorige week.
De NAVO-leiders zullen in Vilnius opnieuw bevestigen dat Oekraïne ooit lid zal worden en bespreken hoe dat proces eruit moet zien. Er zal een raad worden opgericht waarin Oekraïne en de NAVO kunnen overleggen bij crises en het land advies kan krijgen over de toelatingseisen van het bondgenootschap.
Ook komt er een meerjarenplan om het Oekraïense leger te moderniseren en in lijn te brengen met de strijdkrachten van de NAVO-landen.
NAVO-commandanten hebben een nieuw plan opgesteld voor de verdediging van het bondgenootschap als een van de lidstaten wordt aangevallen door Rusland. Volgens deskundigen is dat het uitgebreidste plan voor zo'n scenario sinds het einde van de Koude Oorlog. De leiders van de lidstaten zullen het bespreken in Vilnius.
Het plan omvat gedetailleerde instructies voor militaire eenheden in drie zones: de noordelijke Atlantische Oceaan en het noordpoolgebied, Centraal-Europa en de Middellandse Zee. Ook ligt er een voorstel om het aantal NAVO-troepen dat snel kan worden ingezet uit te breiden, van 40.000 naar 300.000.
De NAVO wil graag werk maken van de norm dat elke lidstaat jaarlijks minstens 2 procent van zijn bruto nationaal product uitgeeft aan defensie. Veel NAVO-lidstaten putten hun eigen militaire voorraden nu uit door wapens en munitie naar Oekraïne te sturen. Daarnaast vragen de ambitieuze nieuwe militaire plannen ook om extra middelen.
De NAVO-landen beloofden in 2014 te proberen dat percentage aan defensie-uitgaven voor 2024 te bereiken. Uit recente cijfers blijkt dat slechts 11 van de 32 landen op koers liggen.
In Vilnius zal 2 procent officieel tot het minimum worden verklaard, al zal daar volgens NAVO-functionarissen geen datum aan worden verbonden.
Even leek het erop alsof Turkije de poot stijf zou houden wat betreft de Zweedse toetreding tot de NAVO. President Recep Tayyip Erdogan liet maandag voor zijn vertrek naar Vilnius nog weten dat Zweden wat hem betreft nog steeds te welwillend stond tegenover dissidenten die door Turkije worden beschouwd als terroristen, zoals leden van de Koerdische PKK.
Erdogan leek daar een nieuwe eis aan toe te voegen. "Maak eerst de weg naar de Europese Unie vrij voor Turkije. Dan zullen wij de weg vrijmaken voor Zweden", zei hij voor zijn vertrek naar Vilnius. Dat voorstel werd in de Europese hoofdsteden niet enthousiast ontvangen.
Stoltenberg liet weten goede hoop te hebben dat Turkije alsnog overstag zou gaan tijdens de Vilnius-top. Maar het ging zelfs sneller. Op de avond voor aanvang van de bijeenkomst maakte de NAVO-chef via Twitter bekend dat Turkije zijn verzet staakte. Een "historische stap" voor Zweden en de NAVO, zei Stoltenberg.
De enige andere dwarsligger onder de lidstaten, Hongarije, had al laten weten akkoord te zullen gaan als Turkije dat deed.
Zweden zal niet meteen worden ingehamerd in Vilnius. De Turkse en Hongaarse parlementen moeten eerst hun goedkeuring uitspreken. Het lidmaatschapsproces kan daarna nog enkele maanden in beslag nemen. Maar één ding is duidelijk: Zweden wordt NAVO-lid en de Oostzee wordt daarmee een soort NAVO-binnenzee. Dat zal invloed hebben op veel van de strategische besprekingen in Vilnius.
Source: Nu.nl algemeen