Levenslang is in Nederland in principe echt levenslang. Er zijn maar twee manieren om vrij te komen. Doordat de veroordeelde onschuldig blijkt te zijn. Of via een herbeoordeling. Dat zit zo: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde in 2013 dat een levenslange gevangenisstraf zonder perspectief op (eventuele) vrijlating onmenselijk is. De Nederlandse Hoge Raad heeft dat overgenomen. Sinds 2016 kan er daarom een gratieverzoek worden ingediend voor iemand die tot levenslang is veroordeeld.
Dat gaat als volgt: nadat iemand 25 jaar van de straf heeft uitgezeten, wordt er door juristen en gedragswetenschappers van het Adviescollege Levenslanggestraften gekeken of een veroordeelde in aanmerking kan komen voor terugkeer in de maatschappij. Daarbij wordt rekening gehouden met de mate van herstel, risico op herhaling en de belangen van slachtoffers en nabestaanden.
Het college adviseert de minister van Rechtsbescherming, die uiteindelijk beslist of de gedetineerde mag werken aan terugkeer in de maatschappij. Dat betekent niet dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. Dat hangt namelijk af van de voortgang van de gedetineerde tijdens het re-integratieproces.
Drie jaar na het advies van het adviescollege, buigen het Openbaar Ministerie (OM) en de rechterlijke macht zich over de zaak. Zij adviseren de minister voor Rechtsbescherming dan of het veilig is de gedetineerde te laten terugkeren in de maatschappij. De minister gaat met dat advies naar de koning, die uiteindelijk beslist of de veroordeelde gratie wordt verleend of niet.
Levenslang is de zwaarste straf die een rechter in Nederland kan opleggen. Dat gebeurt alleen wanneer iemand een heel zwaar misdrijf heeft gepleegd. Bijvoorbeeld één of meerdere moorden, terroristische daden, leiding geven aan een terroristische organisatie of een aanslag op de regering of koning.
Iemand krijgt levenslang natuurlijk als straf, maar de veroordeling kan ook andere functies hebben. Bijvoorbeeld de bescherming van de samenleving (soms is een veroordeelde te gevaarlijk om ooit nog vrij rond te lopen), of het creëren van een afschrikwekkend effect (in de hoop dat anderen zich laten ontmoedigen een zwaar misdrijf te begaan).
"Rechters in Nederland leggen enkele keren per jaar een levenslange gevangenisstraf op", zegt strafrechter Lieneke de Klerk in een video op rechtspraak.nl. Forum Levenslang, een stichting die zich inzet voor betere behandeling van levenslang veroordeelden, ziet sinds 2000 een forse stijging in het aantal opleggingen van een levenslange gevangenisstraf.
In 2022 zaten 42 veroordeelden een levenslange straf uit en 17 mensen waren nog niet onherroepelijk veroordeeld, blijkt uit cijfers van Forum Levenslang. Op dat moment was de straf13 keer geëist.
De afgelopen tijd vonden grote liquidatieprocessen plaats waarin levenslang vaker als eis én als straf voorbij komt. Denk bijvoorbeeld aan het Marengo-proces. Tegen Ridouan Taghi werd onder meer levenslang geëist.
Source: Nu.nl algemeen