Premier Pedro Sánchez riep na een grote nederlaag voor het linkse blok bij de lokale en regionale verkiezingen in mei de vervroegde stembusgang uit. De klap werd toegediend door de rechtse partijen Partido Popular (PP) en het radicaal-rechtse Vox.
PP behaalde bijna één derde van alle stemmen. Dat aandeel was 9 procentpunten groter dan bij de vorige verkiezingen vier jaar eerder. Vox behaalde 7 procent van de stemmen, wat een verdubbeling betekende ten opzichte van de laatste verkiezingen.
Het verlies van de partij van Sánchez viel qua stemmen nog wel mee. Zijn PSOE werd met ruim 28 procent van de stemmen de tweede grootste partij. Maar in veel regio's verschoof de politieke macht toch van links naar rechts. Daarnaast moest de PSOE in grote steden een pas op de plaats maken: zo mocht de PP onder meer in Madrid, Valencia én Sevilla een nieuwe burgemeester aanleveren.
Sánchez wil met de onverwachts versnelde verkiezingen dat Spanjaarden zich uitspreken over de politieke koers van het land. Oorspronkelijk zouden de parlementaire verkiezingen pas in december plaatsvinden.
Volgens Spanjekenner Sebastiaan Faber is de kans groot dat Vox in de regering komt als PP en Vox samen een meerderheid weten te behalen. "Op lokaal en regionaal niveau hebben de twee partijen de afgelopen tijd laten zien dat ze elkaar goed weten te vinden", zegt hij tegen NU.nl.
Faber, die Hispanic Studies doceert aan het Oberin College in de Verenigde Staten, zegt dat PP het niet meer "gênant" vindt om met Vox te regeren, terwijl dat voorheen wel zo was. Daarnaast wijst hij erop dat PP zich nog weleens van Vox distantieert. "Maar in werkelijkheid is de partij (PP, red.) de laatste vier à vijf jaar een stuk rechtser geworden."
In de peilingen van begin deze week staat de PP er nét iets beter voor dan de sociaal democratische partij van de zittende premier. PP stond op net iets meer dan een derde van de stemmen. PSEO op net iets minder dan een derde.
Op 17 juli kwamen PP en Vox samen uit op 176 zetels. Dat zijn precies genoeg zetels voor een meerderheid, omdat in totaal 350 zetels te verdelen zijn. De peiling was gebaseerd op het gemiddelde van diverse andere peilingen. Nieuwe informatie is er niet, omdat na 17 juli geen nieuwe peilingen gepubliceerd mogen worden.
Volgens Faber is het nog maar de vraag of het PP en Vox lukt om een meerderheid te behalen. "De afgelopen week verliep slecht voor de PP", legt hij uit. Partijleider Alberto Nunez Feijoo kwam in opspraak vanwege banden met een drugssmokkelaar. Ook werd een opmerking van hem richting vicepremier Yolanda Diaz door tegenstanders als seksistisch bestempeld.
PSOE kwam met haar linkse coalitiepartner Sumar uit op 141 zetels. Sumar is een nieuwe linkse partij die gevormd is uit verschillende andere partijen, zoals de voormalig coalitiepartner Podemos.
Als PP en Vox inderdaad een coalitie kunnen vormen, krijgt Spanje voor het eerst sinds lange tijd weer een regering waarin radicaal-rechts zich mengt. Het zou de eerste keer zijn sinds het overlijden van dictator Francisco Franco in 1975.
De partijen voerden de afgelopen tijd actief campagne door zich tegen wetten van de zittende regering te keren. Vooral Vox haalde daarbij de eigen uiterst rechtse standpunten aan. Zo wil de partij beslissingen terugdraaien op het gebied van migratie, abortus, euthanasie en de transgenderwetgeving.
Spanje nam de afgelopen jaren onder andere wetten aan waarmee meisjes van 16 en 17 jaar abortus kunnen plegen zonder toestemming van hun ouders. "Wij willen het leven beschermen vanaf bevruchting tot de natuurlijke dood", schreef Vox daarover in het partijprogramma. Ook de wet waarmee transgender personen gemakkelijk hun geslacht op het identiteitsbewijs kunnen veranderen, moet volgens Vox worden teruggedraaid.
PP lijkt Vox nodig te hebben voor een meerderheid. Dat geldt anderzijds ook voor PSOE met Sumar. "Deze verkiezing gaat over de partners", zegt Pablo Simón, politicoloog aan de Carlos III Universiteit in Madrid tegen The New York Times. "De partners van rechts en de partners van links."
Wat de uitslag ook wordt, het programma van zondag staat vast. De stembussen gaan om 9.00 uur open. In totaal mogen 37,4 miljoen Spanjaarden stemmen. Zo'n 1,3 miljoen van hen doen dat voor het eerst en ruim twee miljoen Spanjaarden stemmen vanuit het buitenland.
Om 20.00 uur sluiten de stembussen, behalve op de Canarische Eilanden. Daar is het een uur vroeger, waardoor de stembussen daar tot 21.00 Spaanse tijd openblijven. Rond middernacht worden de eerste uitslagen verwacht.
Source: Nu.nl algemeen