In Zweden zijn enkele mannen buiten hun weten om vader geworden nadat ze in de jaren 60 en 70 spermadonaties hadden gedaan voor wetenschappelijk onderzoek. Het sperma van de mannen werd zonder dat ze het wisten gebruikt om vrouwen mee te bevruchten in het ziekenhuis van Uppsala.
Dat ontdekte onderzoeksjournalisten van Uppdrag granskning, een tv-programma op de Zweedse publieke omroep SVT.
In het academisch ziekenhuis werd in de jaren 60 en 70 onderzoek gedaan naar het invriezen van sperma in vloeibare stikstof. De mannen, die toen hun dienstplicht vervulden in Uppsala, werd gevraagd om sperma te doneren. Daar kregen ze 50 Zweedse kronen voor, tien keer zoveel als de dagelijkse vergoeding die ze destijds van het leger kregen.
Journalisten van het onderzoeksprogramma belden ruim 250 dienstplichtigen die destijds in Uppsala verbleven. Zeventien van hen zeiden hun sperma te hebben gedoneerd, in de veronderstelling dat het voor wetenschappelijk onderzoek was.
Na DNA-onderzoek, dat met toestemming van de mannen plaatsvond, blijken in ieder geval drie mannen buiten hun weten om vader te zijn geworden van één of meerdere kinderen. Een van hen zegt tegen omroep SVT overweldigd te zijn door het nieuws. "Ik weet niet hoe ik hier allemaal mee om moet gaan."
Professor Carl Gemzell, die inmiddels is overleden, was verantwoordelijk voor het spermaonderzoek in het ziekenhuis. De wereldberoemde vruchtbaarheidsarts was ook hoofdarts bij de vrouwenkliniek die de bevruchtingen uitvoerde.
Gemzell is onder meer bekend van zijn onderzoeken die aan de basis stonden van de zwangerschapstest zoals we die vandaag de dag kennen. Ook ontwikkelde hij een hormoonbehandeling waardoor uiteindelijk vruchtbaarheidsbehandelingen als IVF konden worden gedaan.
De huidige hoofdonderzoeker van het ziekenhuis in Uppsala, Anna-Karin Wikström, is van streek door het nieuws. Tegen de Zweedse publieke omroep zegt ze dat ze niet kon geloven dat het waar was. "Het kan zijn dat je je aan de wetten en regels van die tijd hebt gehouden, maar dan kan je het nog steeds ontzettend onethisch vinden."
Eerder dit jaar ontdekte Uppdrag granskning al soortgelijke gevallen in een ziekenhuis in Halmstad. Tussen 1985 en 1996 zijn daar in ieder geval vijf mannen vader geworden zonder daar tot dan toe van op de hoogte te zijn geweest.
De verantwoordelijke arts die in het ziekenhuis in Halmstad werkte, is ook overleden. Eerder werkte hij samen met Gemzell in het onderzoeksteam in Uppsala. Het Europees Hof van Justitie doet al onderzoek naar de zaak in Halmstad.
In Nederland is anoniem sperma doneren sinds 2004 verboden en mogen er maximaal 25 kinderen voortkomen uit het zaad van een donor, om te voorkomen dat halfbroers- en zussen zonder hun familieband te kennen relaties met elkaar aangaan, met een groter risico op erfelijke afwijkingen bij hun eigen kinderen.
Sindsdien worden namen van donoren geregistreerd, zodat kinderen later op zoek kunnen gaan naar hun biologische vader. Ze krijgen die gegevens overigens pas als ze 16 jaar zijn.
"Het is niet alleen biologisch gevaarlijk als bloedverwanten zonder dat van elkaar te weten een relatie krijgen", zei voorzitter Ties van der Meer van Stichting Donorkind eerder tegen de NOS. Hij is zelf kind van een anonieme zaaddonor. "Er is ook het mentale aspect: je zal als kind maar honderden halfbroers en halfzussen hebben. Daar kun je nooit gezond contact mee krijgen."
Buitenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws