Door overheidsfalen zijn levens van mensen vermorzeld, en dat kan morgen weer gebeuren als de overheid niet fundamenteel anders naar de grondrechten van mensen gaat kijken. Daarvoor waarschuwt de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid die vorig jaar zo'n veertig (oud-)politici, ambtenaren, slachtoffers en andere betrokkenen verhoorde.
Fouten van mensen mogen niet meer als fraude behandeld worden en mensen moeten makkelijker met de overheid in contact komen, luiden aanbevelingen van de commissie. Want uit de gesprekken rijst volgens de commissie een beeld waarbij de overheid blind was voor "mens en recht".
"Zowel kabinet als het parlement heeft gefaald, uitvoerende diensten hebben onrechtmatig gehandeld en de rechtspraak is tekortgeschoten. In een verhard politiek en maatschappelijk klimaat zijn grondrechten van mensen geschonden en is de rechtstaat terzijde geschoven. Daardoor zijn levens van mensen in de vernieling geraakt."
Op meerdere plekken in overheidsdiensten werd nationaliteit als risicofactor in systemen geregistreerd. "Hiermee is het recht op gelijke behandeling geschonden."
Deze aanbevelingen zijn niet nieuw, veel is al eerder gezegd opgeschreven of voor gewaarschuwd.
Patronen zijn volgens de commissie nog steeds aanwezig waardoor een volgend schandaal "zomaar weer kan gebeuren".
Om dit te voorkomen zal de overheid "fundamenteel anders" naar mensen en de onderlinge verhoudingen in de rechtstaat moeten gaan kijken. Er moet meer aandacht komen voor het eerbiedigen van grondrechten en het waarborgen van de beginselen van de rechtsstaat.
Wat het volgens de commissie "des te erger maakt" is dat de aanbevelingen niet nieuw zijn, maar er te weinig gebeurde. "Veel is al eerder gezegd opgeschreven of voor gewaarschuwd. Dat maakt het des te erger dat niet is ingegrepen."
Sommige fouten zitten al bijna twintig jaar in wet en regelgeving. Daarmee is volgens de commissie een basis voor veel ellende gelegd. Het leidde er onder meer toe dat het onderscheid tussen bewuste fraude en het maken van fouten is verdwenen. Mensen die een foutje maakten, kregen het stempel fraudeur.
Vervolgens konden zij voor de bescherming van hun rechten niet rekenen op de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht. De uitvoerende macht had te weinig oog voor de gevolgen van besluiten voor mensen, en de rechtgevende macht negeerde de schrijnende gevallen.
Een combinatie van ondoordachte bezuinigingen, dwingende financiële kaders en perverse prikkels leidde tot een verharding van het fraudebeleid. De politiek maakte financiële keuzes maar dacht niet na over de gevolgen en liet dit over aan uitvoeringsinstanties.
De Tweede Kamer stemde in met kwalitatief slechte wetten en liet vervolgens na om fouten in wetten te herstellen. Volgens de commissie was er ook een wisselwerking tussen Kamerleden en journalisten waarin waarin ze op dit onderwerp het slechtse in elkaar naar boven hebben gehaald.
De overheid moet dus volgens de commissie "fundamenteel anders" naar grondrechten van mensen gaan kijken. Concreet betekent dat bijvoorbeeld dat mensen weer makkelijker in contact moeten kunnen komen de overheid en recht hebben op persoonlijk contact.
Ook moet er er meer laagdrempelige toegang tot juridische bijstand moet zijn. En mensen mogen bij een fout niet als fraudeur worden bestempeld en behandeld.
Volgens de commissie moet er meer geld en middelen naar instellingen die daar zorg voor dragen. Zo zegt de commissie in zijn aanbevelingen onder meer dat het budget van de Autoriteit Persoonsgegevens (de toezichthouder die zich sterk maakt voor het recht op bescherming van persoonsgegevens) omhoog moet naar 100 miljoen. Er moeten ruimere 'criteria' komen voor de rechtsbijstand en meer middelen voor menselijk maat en contact bij overheidsinstanties.
Ook de ondersteuning van Kamerleden moet worden uitgebreid. Op Kamerleden rust volgens de commissie een "zware verantwoordelijkheid" om de wetgevende en controlerende rol goed in te vullen. De commissie doet een dringende oproep aan Kamerleden om dit "serieus op te pakken".
Nadat het toeslagenschandaal aan het licht had gebracht dat burgers ten onder waren gegaan aan streng fraudebeleid, zette de Tweede Kamer het zwaarste onderzoeksmiddel: een parlementaire enquêtecommissie. Waar de eerdere enquête vooral inging op wat er is gebeurd, gaat deze enquête meer in op het waarom.
In het rapport schetst de commissie een beeld van een systeem dat was opgetuigd vanwege het beeld dat er veel fraude was, terwijl dat in werkelijkheid wel bleek mee te vallen. Uit het rapport blijkt dat het systeem mensen eenvoudig kon vermorzelen en dat het niet makkelijk kon worden bijgestuurd.
De bevindingen en aanbevelingen van de commissie zijn hier te lezen.
Politiek
Deel artikel:
Source: NOS nieuws