Chiem Balduk
correspondent Midden-Europa
Chiem Balduk
correspondent Midden-Europa
Het was de afgelopen jaren hét mikpunt van de Slowaakse premier Fico: de publieke omroep. De RTVS zou "vijandig" zijn en het land "ondermijnen". Na een fikse bezuiniging ligt er nu een wet voor waarmee de omroep wordt vervangen voor een nieuwe, regeringsgezinde omroep. En na de aanslag op Fico, door een tegenstander van zijn beleid, is de toon tegen de RTVS alleen maar verhard.
Fico ligt na de aanslag op zijn leven op woensdag nog altijd op de intensive care. Hij is inmiddels bij bewustzijn, Slowaakse premier Fico bij bewustzijn, maar de directeur van het ziekenhuis waar hij ligt onderstreept dat zijn situatie ernstig is.
Op de redactie van RTVS wordt al maanden rekening gehouden met de aangekondigde vervanging van zowel het bestuur als ook van kritische journalisten. "Als de nieuwe wet ingaat en de leiding wordt vervangen, zijn we onze onafhankelijkheid kwijt", zegt Peter Zatko, verslaggever bij de omroep. "Tegen mij wordt dan gezegd: we willen niet dat je iets onderzoekt dat naar onze politici leidt."
"Ik ga mijn werk niet aanpassen", zegt Matús Havlik, werkzaam op de buitenlandredactie. "Ze zullen mij moeten ontslaan. Dat zal niemand tegenhouden." De sfeer op de redactie is gespannen, zegt zijn collega Vladimir Amrich. "Er is veel onzekerheid, en tegelijkertijd kampen we met constante aanvallen tegen journalisten."
Directeur Lubos Machaj verwacht dat hij wordt ontslagen. "Dat is bijna 100 procent zeker. Als de wet erdoor komt, wordt de hele organisatie afgebroken." De 70-jarige Machaj begon zijn carrière in de media in de jaren 70, zag het IJzeren Gordijn vallen en Slowakije democratisch worden. "Ik wil niet dat Slowakije teruggaat naar de jaren 50. De jonge generatie mag dat niet meemaken."
Onder leiding van cultuurminister Simkovicová, een ontslagen tv-presentatrice, wordt de RTVS vervangen door de nieuwe omroep STVR. Waar voorheen het parlement een directeur voor vijf jaar koos, wordt die nu gekozen door een nieuwe raad die is gevuld met Fico-gezinde leden. Ook komt er een 'ethische commissie'. "Die kan ingrijpen in ons werk", legt directeur Machaj uit. "Dat is een grote inbreuk op ons werk en de persvrijheid."
Je hoort alleen maar dat Amerika goed is en Rusland slecht.
Voor Lubos Blaha kunnen de veranderingen niet snel genoeg komen. Het parlementslid van de Smer-partij van Fico geldt als een van de grootste tegenstanders van de publieke omroep. Direct na de aanslag op Fico wees hij de oppositie en de pers als verantwoordelijken aan. "Jullie hebben deze haat verspreid", scandeerde hij.
Op zijn kantoor, met aan de muur een portret van zijn voorbeeld Che Guevara, vertelt de uiterst linkse en pro-Russische nationalist wat er in zijn ogen niet deugt aan de RTVS. "Je hoort alleen maar dezelfde opvattingen, dat Amerika goed is en Rusland slecht. Maar de helft van de bevolking heeft andere opvattingen", zegt Blaha. "Het lijkt op tv wel een totalitair regime met maar één waarheid."
RTVS-directeur Machaj spreekt met klem tegen dat zijn omroep te gekleurd zou zijn. "Wij vertellen wat er gebeurt op basis van bevestigde informatie. En brengen geen speculaties of halve waarheden, dat is onze taak." Als voorbeeld haalt hij uit naar de initiatiefnemer van de nieuwe mediawet. Die stelde onlangs dat de bewering dat de aarde plat is óók ruimte moet krijgen in de media. "Hij wil dus hoaxes op tv."
Politicus Blaha ziet daar geen probleem in. "Er zijn mensen die daarin geloven en die zouden op tv mogen komen. Bijvoorbeeld in een debat met wetenschappers." Dat zou volgens hem tot "meer gebalanceerde" media leiden. En daarvoor zullen mensen moeten worden ontslagen, verwacht hij. "Maar dat is niet mijn zaak, dat is aan de nieuwe directie."
Voor Lubos Machaj van RTVS is het duidelijk wat het doel van de regering is: controle krijgen over de uitzendingen. "Dat blijkt wel uit de woorden die ze gebruiken."
Het ging de afgelopen jaren juist steeds beter met de persvrijheid in Slowakije. Na de moord op onderzoeksjournalist Ján Kuciak en zijn verloofde in 2018 zetten opeenvolgende regeringen alles op alles om journalisten beter te schermen. Vorig jaar nog eindigde Slowakije hoger op de persvrijheidsindex van Reporters without Borders dan landen als België, Duitsland en Frankrijk.
Dat is veranderd na de recente herverkiezing van Robert Fico, die in 2018 juist aftrad in de nasleep van de moord op Kuciak. Fico voerde de afgelopen tijd harde, persoonlijke campagnes tegen journalisten die corruptie blootleggen. Naast RTVS worden ook twee grote dagbladen, een nieuwssite en tv-zender aangepakt: zij kregen te maken met een boycot door de voltallige regering. Dit jaar zakte Slowakije twaalf plekken op de persvrijheidindex.
Op de redactie van RTVS proberen journalisten hun werk voort te zetten. Sommigen dragen een roze polsbandje, als stil protest. "We hebben discussies gehad of we ons moeten uitspreken", zegt tv-redacteur Amrich. "Ik vind van wel. Als persvrijheid onder druk staat, moet je opstaan."
Een enkeling geeft toe te overwegen alvast een andere baan te zoeken, maar de meesten willen trouw blijven aan hun huidige werk. "Als we naar de hel gaan, dan doen we dat op een gouden paard. Zo noemen we dat hier", zegt verslaggever Zatko strijdbaar. "We zullen vechten voor onze onafhankelijkheid."
Buitenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws