Bijna 16 procent van de Nederlandse kinderen groeit op in een eenoudergezin. Daar zitten ook gezinnen bij waarin de vader niet (meer) in beeld is. Wat doet het met een kind als het zonder vader opgroeit? Dat is een vraag die vooral veel (bewust) alleenstaande moeders bezighoudt. Twee experts leggen uit hoe het zit.
Het aantal eenoudergezinnen in Nederland groeit gestaag, laten cijfers van het NJI zien. Gezinswetenschapper Amaranta de Haan doet vanuit de Erasmus Universiteit onder meer onderzoek naar kinderen die opgroeien in zulke gezinnen.
Eigenlijk is het in de eerste plaats opmerkelijk dat we zo gefocust zijn op een ouderpaar bestaande uit een vader en moeder, zegt De Haan. "In Nederland wordt het traditionele gezin omschreven als: vader, moeder en kind(eren). Maar dit ideaal heeft maar kort bestaan, het ontstond pas in de jaren vijftig en zestig. Daarvoor waren er net als nu ook al 'complexe' gezinnen, samengestelde gezinnen of alleenstaande moeders."
Ook is het volgens de onderzoeker een misvatting dat de vorm van het gezin een negatief effect heeft op hoe een kind zich ontwikkelt. Dat geldt dus ook voor het ontbreken van een vader.
"De reden waaróm een vader niet meer in beeld is zegt meer dan óf er wel of geen vader is. Zo heeft een vechtscheiding veel meer impact op een kind dan het feit dat papa er niet meer elke dag is." Overlijdt een vader, dan drukt het rouwproces en het gemis van iets dat er wel was een stempel op het kind, niet het opgroeien zonder vader an sich. Ook de manier waarop de overgebleven ouder omgaat met het verdriet is impactvol.
De situatie is weer compleet anders als er bewust geen vader in beeld is, want dan is het kind gewend dat er geen vader thuis rondloopt. Leg wel altijd uit waarom dat zo is, zegt Mariëlle Beckers, gedragswetenschapper en orthopedagoog.
"Voor de identiteitsontwikkeling is het belangrijk dat kinderen weten waar ze vandaan komen. Er valt altijd wel iets uit te leggen, want hoe je het ook wendt of keert: er is altijd een zaadje geweest."
Een kind zal misschien niet meteen vragen stellen, zegt Beckers. "Vaak als ze naar school gaan en zien dat vriendjes wel een vader en een moeder hebben, komen de vragen. Beantwoord die gewoon eerlijk, daar hebben kinderen recht op."
Maar hoe goed je het kind ook opvangt of dingen uitlegt, het kan dat een kind op een gegeven moment een mannelijk figuur gaat missen. Zoiets is te ondervangen, zegt De Haan. "Wat veel alleenstaande moeders doen, zeker als ze bewust alleenstaand moeder worden, is zorgen dat het kind een stabiel mannenfiguur in zijn of haar leven heeft, zoals een oom of een goede vriend."
In andere culturen is dat een gebruikelijkere aanpak. De Haan: "Het idee van een gezin met alleen een vader en een moeder is een westerse opvatting." En door die opvatting van het 'standaardgezin', denken we heel beperkt.
"Ouders vinden al snel dat ze het alleen moeten doen. Terwijl dat helemaal niet nodig is. Sterker nog: het is zelfs beter voor ouders als ze hun netwerk inschakelen. Want als je het ontzettend druk hebt op je werk is het heel fijn als je kind even bij iemand terecht kan. Doe je dat niet, dan krijg je stress en dat heeft weer effect op de sfeer thuis en uiteindelijk ook op je kind."
Beckers benadrukt ook het belang van een groot netwerk. "Alle onderzoeken laten zien dat zonder vader opgroeien op zich niet schadelijk is voor een kind. Wat een kind nodig heeft is liefde en sensitiviteit van mensen in zijn of haar omgeving. Dan maakt het niet uit of het om een vader, oma of tante gaat."
Ook als een jongetje geen vader heeft om bijvoorbeeld van te leren scheren of te voetballen, is er geen man overboord, zegt Beckers.
"Als je als moeder nou niet goed kunt voetballen, dan zijn er genoeg manieren om iets te regelen. Misschien wil de buurman wel een balletje met hem trappen. Bovendien: als je kinderen vraagt wat ze het meest missen aan een vader, dan zijn het niet dit soort dingen die ze als eerst noemen. Heb je geen vader om mee te voetballen, dan betekent dat niet dat je niet op kunt groeien tot een evenwichtig persoon."
Hetzelfde geldt voor andere zaken of vraagstukken die alleenstaande ouders of gezinnen met twee moeders niet kunnen uitleggen of oplossen.
Beckers: "Weet je zelf ergens het antwoord niet op, dan kun je er andere personen bij betrekken die het wel weten. Hetzelfde geldt voor alleenstaande vaders met een dochter, die weten misschien niet hoe ze menstruatie en seksualiteit met hun dochter moeten bespreken. Dan kunnen ze er altijd een andere vrouw uit hun leven bij betrekken."
Source: Nu.nl algemeen