Zwemwater Rijkswaterstaat controleert op officiële zwemlocaties in de Nederlandse natuur de waterkwaliteit tijdens het zwemseizoen. Maar hoe weet je of je veilig kan zwemmen in water dat niet onder controle staat? (Bijgewerkt op 11 augustus 2025)
Waterpret op het speeleiland bij de Maarsseveense Plassen.
Warm weer? Dan is het verleidelijk om verkoeling te zoeken bij water in de buurt. Van 240 zwemlocaties, zowel in het binnenland als langs de kust in Nederland, weten we door tweewekelijkse controles van Rijkswaterstaat of het water er wel of niet veilig is. De resultaten van deze tests kun je bekijken op een kaart op zwemwater.nl, of op deze kaart:
Artikel loopt door onder de kaart.
Grachten, poelen en beekjes staan niet op de kaart: vaak wordt de waterkwaliteit daar niet gecontroleerd. NRC zet voor je op een rij hoe je tóch zo goed mogelijk kan beoordelen of water veilig genoeg is om in te zwemmen.
Als er een verfachtige groene of bruine laag aan het oppervlak ligt, is zwemmen een slecht idee, zegt Miquel Lurling, blauwalgdeskundige en universitair hoofddocent aan Wageningen University en Research. Zo’n laag ontstaat namelijk door een ophoping van bacteriën en/of algen. „Als die laag lang genoeg blijft liggen en er uit scheuren een blauwige gloed in het water komt, weet je zeker dat het blauwalg is.”
Soms ligt er op het water eendenkroos, bloesem of niet-gevaarlijke draadalg. Het verschil met bijvoorbeeld blauwalg is niet altijd duidelijk. Daarvoor werd in het Verenigd Koninkrijk een app ontwikkeld door het Centre for Ecology en Hydrology: de Bloomin’ Algae-app, die inmiddels ook een Nederlandstalige versie heeft. „Zwemmers kunnen er foto’s in uploaden van het water of het laagje op het water. Experts van Wageningen University en Research beoordelen vervolgens de foto en geven zo goed en snel als het kan aan of ze reden zien daar niet te zwemmen”, zegt Lurling.
Verkleuring van het water dieper dan het oppervlak kan eveneens duiden op de aanwezigheid van bacteriën en algen. Voor wie twijfelt of de verkleuring echt op slechte kwaliteit duidt, heeft blauwalgdeskundige Miquel Lurling een handige vuistregel: „Als je tot je middel in het water staat, moet je je voeten nog kunnen zien. Is dat niet het geval, dan kun je beter niet verder zwemmen.”
Overigens is er nog een reden om niet te zwemmen in water waar de bodem niet zichtbaar is: je kunt obstakels niet zien. „Soms zie ik kinderen van een brug het water in springen terwijl ze niet weten wat eronder zit. Dat kan heel gevaarlijk zijn”, waarschuwt Lurling.
Vervuild water ruikt vaak niet zo prettig. „Water waar blauwalg in zit, kan zeker als er veel aanwezig is een beetje zwavelachtig ruiken”, zegt blauwalgdeskundige Miquel Lurling. Ook zonder blauwalg is stinkend water vaak slecht nieuws. „Stank kan bijvoorbeeld ook door dode dieren onder het oppervlak komen.”
De kwaliteit van het water is niet de enige bepalende factor of je veilig kan zwemmen. Ook een sterke stroming in zee, voorbijkomend vaarverkeer en aanlegplekken voor schepen kunnen gevaar opleveren voor zwemmers. Als je op deze plekken gaat zwemmen, riskeer je een boete van 150 euro.
Weet je niet zeker of het water waarin je wil zwemmen valt onder de bovenstaande punten? Check dan of je borden ziet die op de Vaarbewaarkaart staan, een kaart die samengesteld is door onder andere Rijkwaterstaat en de provincies. Bepaal aan de hand van de borden of het wel of niet toegestaan is om te zwemmen. Geen borden? Zwemmen op de locaties op de kaart in dit artikel en die op zwemwater.nl is, als de kwaliteit goed genoeg is, sowieso toegestaan.
Voor zwemmen in zee geldt allereerst dat je het beste de vlaggen op het strand in de gaten kan houden om te bepalen of het veilig is. Hoewel stranden niet verplicht zijn zulke vlaggen te gebruiken, zie je ze bij de meeste badplaatsen wel terug. Een overzicht van de betekenis van de vlaggen vind je op zwemwater.nl . Verder is het goed om je in de zee bewust te zijn van andere gevaren. Reddingsbrigadiers leggen in dit NRC-artikel uit 2020 wat die gevaren precies zijn: De stroming trekt je zo onderuit.
Of er gezwommen mag worden in stadsgrachten, hangt af van de plek. Soms horen delen van een stadsgracht bij een vaarweg, of zijn er afmeerplekken langs de gracht. Op zulke plekken mag je dus helemaal niet zwemmen. Over andere delen van de gracht zijn doorgaans geen expliciete regels, maar algemeen bekend is dat in stadsgrachten behoorlijk wat fietswrakken en ander grof puin en viezigheid belandt. Gemeentes zijn verantwoordelijk voor het opruimen daarvan, zodat de waterveiligheid gegarandeerd kan worden.
Zo geeft de gemeente Amsterdam aan dat zij op officiële zwemwaterplekken, waaronder sommige delen van de grachten, de waterveiligheid kan garanderen. „Op andere plekken waar ook veel gezwommen wordt, vissen we het grofvuil op voor de start van het zwemseizoen, maar daar kan niet worden gegarandeerd dat het veilig is”, laat een woordvoerder van de gemeente weten. Die plekken staan namelijk niet onder constante controle. De gemeente zegt dat de meeste grachten sowieso ongeschikt zijn om in te zwemmen, „omdat het druk vaarwater is en de grachten te smal zijn om dan ook nog te kunnen zwemmen”.
Het water in de Amsterdamse grachten is de afgelopen decennia wel steeds schoner geworden, zegt Tim Leeuwerke, woordvoerder van waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Daar waren onder meer twee grote veranderingen voor nodig: het verplaatsen van de rioolwaterzuivering naar het Westelijk Havengebied in 2006 en het aansluiten van woonboten op het riool, waarvan de laatste zich voltrok in 2018.
„Het verplaatsen van de zuivering heeft ervoor gezorgd dat met name de Amstel een stuk schoner geworden is”, zegt Leeuwerke, „en door woonboten hun vieze water niet meer rechtstreeks in de grachten te laten lozen, verbeterde de kwaliteit op verschillende plekken sterk.” In de jaren voor 2006 en andere tussenliggende jaren zijn ook kleinschaliger acties ondernomen om de waterkwaliteit te bevorderen, benadrukt Leeuwerke.
Door de jarenlange aanvoer van voedingsstoffen als fosfor en stikstof via de bodem en de lucht, is het water van veel meren en plassen troebel en voedselrijk geworden. Waterplanten overleven daarin niet of nauwelijks, door een gebrek aan zonlicht: alg gaat overheersen. Blauwalgen komen ook vooral tot bloei in zulke troebele, voedselrijke systemen. Met name bij warm weer, zonder wind. Wees in zulke periodes daarom extra alert op de waterkwaliteit, die kan dan namelijk hard achteruitgaan.
Overigens geldt voor veel wateren in Nederland dat de kwaliteit ervan te wensen overlaat. In dit artikel lees je er meer over: Schoon water is in Nederland nog ver weg.
De bloeiende blauwalg – verwarrend genoeg geen alg maar een bacterie – vormt groene bolletjes en vlokjes in het water. Als ze afsterven, kunnen ze giftige stoffen afgeven, cyanotoxines. Bij lage concentraties kan dat tot vervelende, maar overkomelijke klachten als huidirritatie of diarree leiden. Als er een verfachtige laag op het water komt, duidt dat op een hoge concentratie gifstoffen en kan het zelfs gevaarlijk worden om te zwemmen. Naast symptomen als koorts en braken kunnen mensen permanente schade aan het zenuwstelsel oplopen, hoewel dit zelden voorkomt.
Rijkswaterstaat onderzoekt bij de tweewekelijkse controle op blauwalg ook de aanwezigheid van intestinale enterokokken en E. coli, bacteriën die voorkomen in ontlasting van mensen en dieren. In water waar de bruine rat voorkomt, is meestal ook de bacterie Leptospira te vinden, afkomstig uit de urine van de rat. Leptospira doet het goed in warm water en kan de ziekte van Weil veroorzaken. Weil begint met griepachtige verschijnselen en kán fatale gevolgen hebben, maar is goed te behandelen.
Meer lezen over hoe blauwalg ontstaat? Lees dan dit artikel: Altijd loert de blauwalg.
Voor dit artikel zijn onder meer gesprekken gevoerd met Rijkswaterstaat, waterschap Amstel, Gooi en Vecht, universitair hoofddocent Miquel Lurling en gemeente Amsterdam. Daarnaast is er geput uit eerdere artikelen van NRC over dit onderwerp, te weten:
Met toestemming van zwemwater.nl is een eigen waterkwaliteitskaart vormgegeven op basis van de data die zij aan ons beschikbaar hebben gesteld. Zwemwater.nl is een samenwerkingsverband van onder meer provincies, waterschappen en Rijkswaterstaat.
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken
Source: NRC