is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Iemand met PTSS. Iemand met een persoonlijkheidsstoornis. Iemand met kanker. Zwangere vrouwen. Een slachtoffer van huiselijk geweld. Kinderen met een ontwikkelingsstoornis. Allemaal zijn ze in Nederlandse gemeenten beoordeeld als te ‘zelfredzaam’ voor de daklozenopvang en weggestuurd.
Voor de ambtenaar die dat doet, aan de andere kant van de balie, is intussen de grootste nachtmerrie dat zo’n dakloze die hij wegstuurt op straat overlijdt. Gaat er een dood, dan is er weinig tijd om daarbij stil te staan. De volgende dag moet hij alweer inschatten: wie redt het nog, en krijgt dus geen opvang, en wie niet?
In sommige verhalen komt alles wat rot is aan ons systeem samen. En het verhaal dat onderzoeksplatform Investico samen met Trouw en De Groene Amsterdammer schreef over de onverbiddelijke toepassing van de bizarste regels waarmee mensen in het diepst van hun ellende worden geweigerd bij de overvolle daklozenopvang, is zo’n verhaal.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Kun je zelf een route plannen met Google Maps? Zelfredzaam. Ben je met brieven langsgeweest bij een hulpverlener om ze te laten verduidelijken? Zelfredzaam. Om op basis van de ‘zelfredzaamheidsmatrix’ een inschatting te maken kan zelfs naar je Cito-toets worden gevraagd. Logisch. Wie in groep 8 een verdienstelijk rekenaar was, moet nu toch zelf voor een dak boven zijn hoofd kunnen zorgen?
Ik zit me af te vragen of er een tijd is geweest waarin zo’n onderwerp alle media in de greep had gehouden. Waarin politici over elkaar heen waren gebuiteld van verontwaardiging.
Natuurlijk zijn de persoonlijke ervaringen in het artikel schokkend. Maar kouder om het hart kreeg ik het van de volstrekt willekeurige regels waarmee wordt geprobeerd om het probleem dat het aantal daklozen sinds 2009 is geëxplodeerd te bedekken onder een mottig kleed van schijnlogica.
Ik heb het weleens de innerlijke demonen van Nederland genoemd: kil formalisme, gebrek aan durf en fantasie, onverschilligheid en de houding dat regels nu eenmaal regels zijn. Het zijn de duistere kanten van ons vermogen om gedetailleerde plannen te maken, ons gelijkheidsdenken en het feit dat de platste vormen van corruptie hier betrekkelijk weinig voorkomen.
Die cultuur is een giftig mengsel met het neoliberalisme waarin een bemoeizuchtige en dwingende overheid grote, internationale bedrijven pampert ten koste van gewone mensen en publieke diensten. En daarbij valt het me steeds weer op hoeveel ellende is terug te voeren op de paarse perioden, waarin VVD en PvdA samen regeerden.
We hijgden nog uit van de jaren negentig, waarin kerntaken van de overheid werden verpatst en die overheid zelf werd omgebouwd tot een stempelmachine. En toen ragde daar van 2012 tot 2017 het kabinet-Rutte II nog eens overheen, dat de term participatiesamenleving besmeurde, door onder dat mom de jeugdzorg, werkloosheidsuitkeringen en langdurige zorg overhaast en onderbetaald bij gemeenten op het bord te smijten.
Vanuit deze periode lopen twee lijnen naar de ellende van de daklozen. Het woningtekort werd verergerd door jongeren te weinig te laten lenen, de bouw door corporaties met een extra belasting lam te leggen en beleggers uit te nodigen om de prijzen op te drijven.
En in 2015 werd de Wet maatschappelijke ondersteuning van kracht, waarin staat dat een gemeente iemand alleen opvangt wanneer hij zijn ‘beperkingen in de zelfredzaamheid’ niet ‘op eigen kracht’ te boven kan komen of met hulp van mensen om hem heen. Klinkt logisch, is in de praktijk dus uitgegroeid tot een grond om hulp te weigeren aan mensen die hulp hard nodig hebben.
De schatting dat Nederland honderdduizend daklozen kent, is waarschijnlijk niet overdreven. Vaker dan vroeger zijn het ook mensen uit de middenklasse die hun huis kwijtraken door geldgebrek, scheiding of onveiligheid. Tien procent van de daklozen zie je op straat. De rest zit op vakantieparken, in auto’s of bij bekenden. En dan nog is overal de opvang overvol.
Dat steeds vaker ‘ons soort mensen’ dakloos zijn, heeft waarschijnlijk als bijeffect dat ze vaker naar de rechter stappen om de opvang te krijgen die hun wordt onthouden. De gerechtelijke uitspraken zijn een belangrijke bron voor het Investico-artikel.
Uit het stuk stijgt nog iets op dat ik na mijn rondtochten door bestuurlijk Nederland als symptomatisch durf aan te merken: het niet willen weten. Geen verantwoordelijkheid willen nemen. Van een ambtenaar die op zoek gaat naar daklozen wordt de functie geschrapt. Een opvang wordt niet geopend, uit angst voor een aanzuigende werking. En wethouders wilden niet met de journalisten praten.
De wethouder van Rotterdam ontzegde de journalisten zelfs toegang tot een opvang en blokkeerde het contact met ambtenaren. Intussen is uitgerekend in Rotterdam dakloosheid een thema bij de komende raadsverkiezingen. Maar dan wel omdat er overlast is voor Rotterdammers mét een huis. Leefbaar Rotterdam kwam met de ‘oplossing’ om de Pauluskerk te verplaatsen, nota bene omdat daar opvang wordt geboden. Rotterdam is ook de stad, las ik in NRC, waar de meeste boetes zijn uitgedeeld voor ‘de weg als slaapplaats gebruiken’. Dat zal ze leren. Succes met innen ook.
Ik zie dat CDA-minister Mirjam Sterk over de maatschappelijke opvang gaat. Steek de koppen eens bij elkaar, zou ik zeggen. Vraag in de gemeenten wat mensen die op straat zijn nodig hebben. Haal iedereen die wil érgens naar binnen. Dakloosheid in Nederland was ooit vrijwel opgelost. Kom op. Dit moet onze eer te na zijn. Het is gewoon gênant.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant