Een maand voor de parlementsverkiezingen in Hongarije is de spanning op straat al te voelen, merkt correspondent Arnout le Clercq. Premier Viktor Orbán zou voor het eerst een verkiezing kunnen verliezen. ‘Hongarije begeeft zich de komende weken op onontgonnen terrein.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Arnout, jij bent in Boedapest in de aanloop naar de verkiezingen volgende maand. Wat staat daar nu te gebeuren?
‘Zondag herdenken de Hongaren de revolutie van 1848, toen ze in opstand kwamen tegen de Oostenrijkers. Dat geldt hier nog altijd als een belangrijke nationale feestdag, waarop de nationale identiteit centraal staat. Een belangrijk element daarvan is vrijheid van buitenlandse controle en onderdrukking. De oorlog die volgde op de revolutie ging verloren toen de Russen op verzoek van de Oostenrijkse keizer ingrepen. Dit jaar hangt de herdenking in alles samen met de komende verkiezingen.
‘Voor het eerst sinds het tijdperk van premier Viktor Orbán zijn die echt spannend. Zowel Orbán als zijn grote tegenpool, Péter Magyar, organiseren vandaag grote bijeenkomsten. Dat heeft een belangrijke symbolische lading: beiden willen invulling geven aan de geest van 1848. Een maand voor de verkiezingen willen ze allebei ook zo veel mogelijk mensen op de been krijgen, om te laten zien dat ze veel steun hebben.’
Vanaf nu gaat het er echt om spannen dus. Wat merk je daar verder van op straat?
‘Een vast element van verkiezingen in Hongarije sinds het tijdperk-Orbán is propaganda. Er loopt op dit moment een zogenoemde nationale enquête, een soort pseudo-referendum met heel sturende vragen, die gaat over de oorlog in Oekraïne. De regering heeft posters, betaald uit de staatskas, laten ophangen met sterk anti-Oekraïense sentimenten.
‘Zo heb ik posters gezien van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky die bedelend zijn hand ophoudt, of waarop staat: ‘Laat Zelensky niet het laatste lachen’. Het is een soort parallelle campagne waarin Fidesz zijn verkiezingsboodschap er extra probeert in te hameren. Het narratief van Orbán is dat zijn partij de veilige keuze is, omdat de oppositie Hongarije zou uitleveren aan Kyiv en Brussel. Dat zou er volgens hem zelf toe leiden dat jonge Hongaren moeten sneuvelen aan het front.
‘Ik heb ook een stripverhaal opgepikt in een boekwinkel dat gaat over hoe Magyar twee gezichten zou hebben: een man die zich voordoet als Hongaarse patriot, maar in werkelijkheid allerlei schimmige en ondermijnende deals zou sluiten met Oekraïne en de EU. Dat stripverhaal wordt uitgegeven door een organisatie die gelieerd is aan Fidesz. Op billboards wordt er ook campagne voor gevoerd.
‘Het is een soort propaganda-ui die je laag voor laag moet afpellen. Dat maakt deze campagne erg intens. Orbán wil de Hongaren angstig maken, in de hoop dat dat hen motiveert om op Fidesz te stemmen. Met het zwartmaken van de oppositie wil hij dan weer hun kiezers óntmoedigen om te gaan stemmen.’
Slaat Orbáns verhaal ook aan?
‘Er is een peiling geweest waarin bijna een kwart van de ondervraagden het waarschijnlijk noemde dat een regering onder Magyar tot deelname aan de oorlog in Oekraïne zal leiden. Dat is veel, maar tegelijkertijd is dat ongeveer het kernelectoraat van Orbán. Het is de vraag of mensen daarbuiten de overheidspropaganda ook zo serieus nemen. Daarom ga ik na Boedapest ook naar het platteland, om te kijken hoe de mensen daar naar de campagne kijken.’
Wat stelt Magyar tegenover de campagne van Orbán? Laat hij zich meeslepen in die propagandaoorlog?
‘Magyar moet zich heel erg inhouden op dat gebied. Hij kiest de momenten om er iets over te zeggen heel zorgvuldig. Vaak probeert hij dan bloot te leggen wat Orbán met zijn campagne beoogt. Magyars strategie is om het masker van Orbáns retoriek af te trekken.
‘Daar slaagt hij goed in. Magyars partij Tisza heeft bijvoorbeeld gewaarschuwd voor een campagne met AI-filmpjes met nepnieuws over hun kandidaten. Dat ontkracht al van tevoren de boodschap van Fidesz. Magyar kan heel overtuigend zeggen: ‘Let maar op, dit gaan ze doen.’ Dat maakt deze campagne ook zo interessant. Orbán heeft een tegenstander met wie hij zich niet helemaal raad weet.’
Als de spanning nu al zo voelbaar is, wat verwacht je dan van de komende maand?
‘De teneur onder mensen die ik heb gesproken is er een van onvoorspelbaarheid. Dit is een situatie die ze nog niet eerder hebben gezien: er zijn signalen dat Fidesz de verkiezingen zou kunnen verliezen. Maar mensen weten niet hoe ver Orbán bereid is te gaan om aan de macht te blijven. Hongarije begeeft zich de komende weken op onontgonnen terrein.’
Net als recente verkiezingen in andere Oost-Europese landen zijn er aanwijzingen voor een Russische desinformatie-campagne. In hoeverre speelt dat een rol in de campagne?
‘Het geeft een extra dimensie aan de onzekerheid die hier leeft. Een Hongaar met wie ik sprak, zei dat dit een nieuw dieptepunt is. Orbán was ondanks de oorlog in Oekraïne de afgelopen jaren innig met het Kremlin, maar de deur openzetten voor Russische diensten was voor hem wel van een andere orde.
‘De Hongaarse overheid doet het journalistieke graafwerk naar de Russische inmenging trouwens af als sprookjes. Maar zowel onafhankelijk medium Vsquare als de Financial Times, die het nieuws brachten, baseren zich op meerdere bronnen.
‘Op een plein in Boedapest zag ik op een gevel met graffiti de tekst ‘Ruszkik haza’, wat betekent: ‘Russen, ga naar huis’. De tekst verscheen een paar dagen terug, hoorde ik. Het is een bekende leus die al tijdens de Hongaarse opstand tegen de Sovjet-Unie van 1956 werd gebezigd. Het laat maar zien: de symboliek van al die neergeslagen revoluties gaat heel diep, zeker nu.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant