Politieke partijen hebben kiezers online benaderd met gepersonaliseerde advertenties, terwijl nieuwe EU-regels dat vaak verbieden. De reclame duikt op in je tijdlijn, precies afgestemd op jouw profiel. Dat maakt goed geïnformeerd stemmen lastiger, zonder dat je het doorhebt.
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) ontving rond de aankomende gemeenteraadsverkiezingen minstens veertig signalen van politieke partijen die adverteren op basis van persoonsgegevens. Mogelijk heb jij die advertenties ook voorbij zien komen. Ze zijn in strijd met de Europese wetgeving voor politieke reclame, die sinds oktober 2025 geldt. De AP heeft de betrokken partijen waarschuwingsbrieven gestuurd.
"Platforms verzamelen gegevens en stoppen je bij wijze van spreken in een hokje: deze persoon woont in Amsterdam, is huiseigenaar, heeft interesse in milieu", legt onderzoeker Tom Dobber van de Universiteit van Amsterdam uit.
Politieke partijen spelen daarop in: een student krijgt geen standpunten over pensioen, maar juist over onderwijsvoorzieningen. Je krijgt de versie van een campagne die past bij jouw profiel, terwijl anderen een heel andere boodschap van dezelfde partij te zien krijgen. Dat heet targeting. "Je denkt: deze partij snapt mijn idealen. Maar je ziet niet het hele plaatje. En dat zou je kunnen zien als een manipulatief element."
"Je mag mensen online niet zomaar gericht benaderen op basis van hun persoonsgegevens", zegt woordvoerder Elizabeth Palandeng van de AP. Gepersonaliseerde politieke reclame mag alleen met expliciete toestemming van de ontvanger en moet altijd transparant zijn.
Adverteren op basis van context mag wél, benadrukt Rejo Zenger van Bits of Freedom, een organisatie die zich inzet voor digitale burgerrechten. "Net zoals je door de stad fietst en reclameborden ziet." Die zijn niet gericht op basis van een persoonlijk profiel. Zo mag een partij adverteren naast een artikel over de woningmarkt. "Dat is context, geen profilering."
Volgens de wet moet bij elke gerichte politieke advertentie een label staan met informatie over wie die betaalt, welke gegevens zijn gebruikt en waarom jij die te zien krijgt. Maar vaak ontbreekt dat. Zenger: "Je kunt met het blote oog niet zien of je getarget wordt. Daar is het algoritme te goed voor getraind."
En als dat label er niet bij staat, is het voor de gebruiker simpelweg niet te herkennen. "Dat is precies het probleem: je hebt er niet bewust voor gekozen, en je kunt het ook niet zien", zegt Dobber.
Targeting is niet iets van de laatste maanden. "Politieke partijen maken al jaren gebruik van persoonsgegevens", zegt Zenger. "Niet alleen via sociale media, maar ook via cookies waarmee bezoekersgegevens ongemerkt werden gedeeld met technologiebedrijven."
De verleiding blijft groot, want bij verkiezingen is bereik allesbepalend. Zolang partijen ermee wegkomen, is de prikkel er om ermee door te gaan. "De nette partijen die zich aan de regels houden, hebben minder bereik. Partijen die het niet zo nauw nemen, worden daarvoor beloond."
Platforms faciliteren dat. Meta en Google kondigden eerder aan politieke advertenties te verbieden, maar in de praktijk veranderde er weinig. "Ze verbieden het met de mond, maar handhaven het niet", concludeert Dobber. Als een politieke partij zich aanmeldt, kan die gewoon adverteren.
Tegelijkertijd moet het effect van targeting niet worden overschat. "Je gaat geen VVD'er voor GroenLinks laten stemmen. Maar een zwevende kiezer kun je wel een laatste zetje geven", zegt Dobber. Juist bij gemeenteraadsverkiezingen is dat relevant: de opkomst is laag, mensen zijn minder zeker over hun keuze en uitslagen worden soms door enkele honderden stemmen beslist.
Palandeng benadrukt dat de AP er rekening mee houdt dat het verbod relatief nieuw is. "We waarschuwen eerst. De volgende stap is een boete."
Vóór oktober 2025 was politieke targeting gewoon toegestaan en maakten partijen er volop gebruik van. "Vrijwel alle politieke advertenties tussen 2020 en 2025 waren getarget", zegt Dobber. Of je sindsdien ook illegaal bent benaderd, is achteraf niet te controleren. "Voor de gebruiker is het niet te herkennen, maar als je een account hebt op sociale media en je zag daar in het verleden een politieke reclame, dan is de kans vrij groot dat die getarget was."
Vermoed je nu gerichte politieke reclame te zien? Dan zijn er drie opties: meld het bij het platform zelf, doe een melding bij de AP of vraag de betreffende politieke partij of je mag inzien welke persoonsgegevens die van jou verwerkt.
Zolang er geen sprake is van controle en handhaving verandert er weinig, benadrukt Zenger. "De oplossing zit niet bij de gebruiker, maar bij de toezichthouder en de platforms. Júíst in verkiezingstijd."
Source: Nu.nl algemeen