Kazachen hebben tot tevredenheid van hun president ingestemd met een nieuwe grondwet. Die vergroot de macht van president Kassim-Zjomart Tokajev en opent een sluiproute naar een nieuwe termijn van zeven jaar.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij schrijft over Oekraïne, Rusland en Centraal-Azië.
Tokajev moet volgens de huidige regels in 2029 aftreden, maar kan dankzij de nieuwe grondwet mogelijk opnieuw meedoen aan verkiezingen. Een nieuwe grondwet zet de termijnteller van de huidige president immers weer op nul, zo leert een bekende truc van machthebbers in andere voormalige Sovjetrepublieken.
Onder meer de Russische president Vladimir Poetin en de Oezbeekse president Sjavkat Mirzijojev omzeilden op die manier termijnlimieten en zorgden er zo voor dat zij tot hun dood aan de macht kunnen blijven. Voor tegenstand bij verkiezingen hoeven zij, net als de 72-jarige Tokajev, niet te vrezen.
Maar liefst 87 procent van de Kazachse kiezers stemde zondag bij een referendum in met de nieuwe grondwet, zo stelde de kiescommissie maandag. De regering en staatsmedia hadden de bevolking in aanloop naar het referendum aangespoord om in te stemmen met Tokajevs voorstel.
Ruimte voor een tegencampagne was er niet: verschillende critici van de nieuwe grondwet werden de afgelopen weken gearresteerd. Media kregen een verbod opgelegd om onderzoek te doen naar de publieke opinie over de nieuwe tekst.
Die vergroot Tokajevs macht over de twintig miljoen Kazachen. De president heeft voortaan geen instemming van het parlement meer nodig bij de aanstelling van de hoogste rechters en veiligheidsofficieren van het land. Tokajev kan nu tevens een vicepresident aanwijzen. Daarmee krijgt hij volgens critici controle over het aanwijzen van een troonopvolger in het geval hij toch een keer besluit af te treden.
De vorige machtsoverdracht in Kazachstan verliep dramatisch voor Tokajevs voorganger. Alleenheerser Noersoeltan Nazarbajev had er in 28 jaar alles aan gedaan om groots de Kazachse geschiedenis in te gaan. Hij liet hoofdstad Astana hernoemen tot Noersoeltan, zijn eigen voornaam, en ‘schonk’ zijn achternaam aan prestigieuze instituten in de stad, zoals de universiteit, het vliegveld en een museum over zichzelf, met tussen de artefacten een gouden Nazarbajev-standbeeld.
Ook benoemde hij zichzelf tot ‘leider van de natie’, een officiële functie waarmee hij na zijn pensionering in 2019 de facto president hoopte te blijven.
Maar Nazarbajev belandde na zijn aftreden verwikkeld in een machtsstrijd met zijn opvolger Tokajev. Die gaf Nazarbajev de schuld van onrust in 2022, waarbij het Kazachse leger met ondersteuning van het Russische leger meer dan tweehonderd mensen doodschoot, onder wie tal van vreedzame demonstranten. Kort na het bloedbad paste Tokajev de grondwet al aan om een eind te maken aan Nazarbajev als ‘leider van de natie’.
De nu geheel herziene grondwet verandert meer dan alleen de positie van de president. De twee kamers van het parlement worden samengevoegd tot één. Tot bezorgdheid van mensenrechtenorganisaties wordt de vrijheid van meningsuiting en informatie ondergeschikt aan breed te interpreteren noties als ‘de waardigheid van anderen’ en ‘het morele karakter van de samenleving’.
En Kazachse lhbti’ers, die onlangs al geconfronteerd werden met een wet tegen ‘homopropaganda’, hoeven met de nieuwe grondwet niet te hopen op meer vrijheid: de nieuwe tekst verankert het huwelijk als een unie van man en vrouw.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant