Toen de magnetron op de markt kwam, beloofde het apparaat een ware kookrevolutie: complete maaltijden bereiden, razendsnel. Alleen dat goudbruine korstje, waarom lukte dat toch niet?
is economieredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over winkels, afval, en hergebruik.
In oktober 1962 werd in de RAI Amsterdam een revolutie in koken aangekondigd. Op een tentoonstelling over de toekomst van huishoudelijke apparatuur werd een fornuis geïntroduceerd, dat het leven van de ‘huisvrouw van de toekomst’ op zijn kop zou zetten, viel te lezen in De Gooi- en Eemlander.
In de zogenoemde magnetronoven werden met elektronengolven spijzen van binnenuit gegaard. Hierdoor hebben recepten een veel kortere kooktijd. ‘In enkele minuten, soms zelfs enkele seconden is het koken gedaan.’ Volgens het artikel waren er op dat moment nog maar twaalf magnetrons in Nederland, en was het apparaat nog te prijzig voor huishoudens, maar konden ziekenhuizen en restaurants wel al over de aanschaf gaan nadenken.
De belofte van de magnetron was groot in de jaren zestig en zeventig, als je de vele jubelende artikelen moet geloven. Het doet denken aan de begeestering die de revolutionaire ‘elektronische kookkast’ van deze tijd, de airfryer, oproept.
Waar de airfryer in 2005 werd uitgevonden na jarenlang ploeteren in een schuurtje in Almere, werd de magnetron min of meer per ongeluk uitgevonden in Cambridge, Massachusetts. Het was 1945 toen een radiotechnicus gespecialiseerd in microgolftechnologie ontdekte dat de chocoladereep in zijn zak begon te smelten als hij met zijn microgolfapparaat bezig was.
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Deze Percy LaBaron Spencer had voor het Amerikaanse leger radarsystemen ontwikkeld en zocht na de oorlog een nieuwe bestemming voor zijn uitvinding. Na de gesmolten reep begon hij te experimenteren met gedroogde maïs (dat rap in popcorn veranderde) en met het koken van een ei (dat ontplofte in het gezicht van een collega).
Spencer bouwde een eerste prototype en vroeg een patent aan. Twee jaar later bracht hij de eerste commercieel geproduceerde magnetronoven uit: een apparaat van 1,8 meter hoog, dat 340 kilo woog en 5.000 dollar kostte. De naam: Radarange.
Pas toen er in 1968 een kleinere en beter betaalbare variant op de markt kwam, sloeg de microwave echt aan in de Verenigde Staten. Al gauw verschenen er allerlei kookboeken met op de cover huisvrouwen die hele gerechten uit de magnetron toverden: van hele kalkoenen tot ‘baked brain casserole’.
Eind jaren zeventig verschenen ook in de Nederlandse kranten de eerste advertenties voor het wonderapparaat. Het Japanse bedrijf Hitachi prees de magnetronoven (‘vlees, vis en gevogelte 2,5 minuut per 250 gram’) aan met een tekening van een minzaam lachende vrouw die een dampende kom uit het apparaat haalt. De kosten: 899 gulden.
Ook Philips dook op de magnetronmarkt. In showrooms door het hele land werden kookdemonstraties georganiseerd en in 1981 bracht Philips samen met Ria Holleman en Anneke Kleijn Het Philips magnetron kookboek uit.
Maar er was ook terughoudendheid. Mensen dachten dat het apparaat schadelijk zou kunnen zijn voor zwangere vrouwen, en gingen er meters vandaan staan als ze hem hadden aangezet om zo straling te vermijden. In Trouw waarschuwde een consumentenexpert voor het ontstaan van een heuse ‘opwarmgeneratie’ zoals in de Verenigde Staten. ‘Er groeien daar kinderen op die uitstekend pakken en blikken kunnen opentrekken, maar koken zijn verleerd.’
De magnetron werd steeds meer verkocht, maar hele maaltijden erin bereiden, kwam nooit echt van de grond. Vooral vlees bakken – met een goudbruin korstje – bleek lastig, hoewel producenten nog een tijdlang niet opgaven en speciale schalen en sprays op de markt brachten om het in de magnetron gegaarde vlees van de zo gewenste braadstreepjes te voorzien.
In 1991 gaf de general manager van Samsung – toen derde op de ranglijst van meest verkochte magnetronmerken – in het AD toe dat het bedrijf zoveel vragen over het apparaat kreeg dat het maar een infolijn had ingesteld. ‘Het gebeurt nogal eens dat mensen half huilend melden dat ze ‘dat ding’ het liefst weggooien omdat de cake niet bruin wordt en de kippenpootjes door de bak vliegen.’
Het begint er anno 2026 op te lijken dat de airfryer de oude belofte van snelle allesbakker wél kan waarmaken. Want al werd de magnetron getalsmatig een succes, het feit dat hij vooral wordt gebruikt om restjes mee op te warmen is natuurlijk zoals de AD-journalist het in ’91 al verwoordde: ‘Een grote teleurstelling voor gebruiker én fabrikant.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant