Met de inzet van een Nederlands fregat, dreigt sluipende deelname aan een oorlog die de internationale rechtsorde ondermijnt. Dat terwijl de VN ook een alternatief biedt, die de internationale vrede en veiligheid wél centraal zou stellen.
Nederland laat zich opnieuw oorlog in rommelen. De Nederlandse regering besloot op 9 maart jongstleden dat de Koninklijke Marine, in samenwerking met de Franse marine (het vliegdekschip Charles de Gaulle met ondersteuning), in de gedaante van het fregat de Zr. Ms. Evertsen (zij het met kapot boordkanon), deel gaat nemen aan een militaire operatie ter verdediging van Cyprus, geen Navo-lid maar wel lid van de Europese Unie. Enkele sporadische Iraanse aanvallen (in één geval succesvol) waren gericht op de Britse luchtmachtbasis Akrotiri op Cyprus, volgend op de aankondiging dat de Britten de Amerikanen beperkt (defensief) gebruik van de basis zouden toestaan.
Hiermee heeft de regering een eerste stap gezet op een pad waarvan het vervolg volstrekt ongewis is. Inmiddels heeft President Macron aangekondigd dat de Charles de Gaulle te zijner tijd naar de Straat van Hormuz zal worden gestuurd om de heropening van die zee-engte af te dwingen. Onduidelijk is nog of de Evertsen gaat volgen, maar het zou in Frankrijk (en niet alleen daar) verbazing wekken als het fregat dan zou worden teruggeroepen naar Den Helder.
Zo dreigt Nederland zich te laten meezuigen in wat naar het nu lijkt een steeds grotere oorlog wordt. Waar is onze regering mee bezig, en wat heeft ze geleerd van eerdere ervaringen?
Henk Overbeek is emeritus hoogleraar internationale betrekkingen aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Jan Pronk is emeritus hoogleraar theorie en praktijk van ontwikkeling aan het Institute of Social Studies Den Haag en was speciaal vertegenwoordiger van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties in Soedan (2004-2006).
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Artikel 90 van onze Grondwet stelt: ‘De regering bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde.’ De internationale rechtsorde wordt niet bevorderd door sluipende deelname aan een oorlog die daar haaks op staat. De internationale rechtsorde wordt evenmin bevorderd door het voeren van een abstracte discussie of die rechtsorde wel echt wordt geschonden, en of er geen wet-omzeilende rechtvaardigingen te bedenken zijn voor de aanvallen op Iran.
De internationale rechtsorde zou bevorderd worden door een gericht en doordacht diplomatiek initiatief om de Verenigde Naties bij de bescherming van internationale vrede en veiligheid weer centraal te stellen. En dat kan.
Besluitvorming over internationale vrede en veiligheid is door het VN-Handvest in eerste instantie opgedragen aan de Veiligheidsraad, het enige orgaan dat bindende besluiten kan nemen. Als de Veiligheidsraad niet in staat is die rol uit te voeren, bijvoorbeeld omdat een of meer van de vijf permanente leden besluitvorming onmogelijk maken met hun vetorecht, dan is het woord aan de Algemene Vergadering.
Op 3 november 1950 nam de Algemene Vergadering resolutie 377 A aan, de zogeheten Uniting for Peace-resolutie, naar aanleiding van het uitbreken van de Koreaanse oorlog. Die resolutie heeft de mogelijkheid geschapen voor de Algemene Vergadering om in geval van een verlamde Veiligheidsraad onmiddellijk een Speciale Noodzitting (Emergency Special Session of ESS) uit te roepen. Die kan vergaande besluiten nemen, al zijn die strikt genomen niet bindend, ter bevordering van de internationale vrede en veiligheid.
In totaal zijn er in de loop der tijd elf van zulke zittingen geweest. De eerste was in 1956 met betrekking tot de Suez-crisis, waarin Israël, Groot-Brittannië en Frankrijk Egypte aanvielen na de nationalisatie van het Suezkanaal door de regering van President Nasser. De laatste keer was na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 – met tot nu toe weinig succes, ook vanwege totale desinteresse in Europa.
Als Nederland zijn plicht om het internationale recht te dienen serieus zou nemen, kan het een diplomatiek initiatief ontwikkelen om een ESS bijeen te roepen. Zo’n initiatief zou natuurlijk vanuit de EU moeten worden geleid. Maar als dat niet lukt, kan een Europese ‘coalition of the willing’, tegenwoordig een populair concept in Brussel, in samenspraak met andere landen een initiatief tot een dergelijke Speciale Noodzitting te ondernemen. Te denken is aan Latijns-Amerikaanse landen als Colombia, Brazilië en Mexico. Maar ook aan Zuid-Afrika, Aziatische landen – met name leden van de Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties (ASEAN) en India – en wellicht zelfs de Arabische Golfstaten.
Een door deze twaalfde Speciale Noodzitting aan te nemen resolutie, zou in elk geval een onmiddellijk staakt-het-vuren moeten bevelen, en het starten van vredesonderhandelingen onder toezicht van de VN. Op de kortere termijn zou zo’n resolutie kunnen leiden tot staking van de vijandelijkheden, stationering van een VN-vredesmacht om de vrije scheepvaart door de Straat van Hormuz te herstellen, en het onder de VN-vlag toelaten van humanitaire hulp in het hele door de oorlog getroffen gebied – dus inclusief Libanon.
Hopelijk zou zo’n proces op termijn ook kunnen leiden tot maatregelen die de echte oorzaken van de onrust in de regio aanpakken. Namelijk: beëindiging van de illegale Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden, het creëren van een kernwapenvrij Midden-Oosten en beëindiging van de massale militaire aanwezigheid van de Verenigde Staten in de regio.
Maar laten we niet te hard van stapel lopen. Voorlopig tekenen we voor beëindiging van de vijandelijkheden in de regio, en voor herstel van een diplomatiek proces, gericht op duurzame vrede onder leiding van de Verenigde Naties.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant