Experts hebben tijdens de Iranoorlog nog nooit zo'n explosieve groei gezien in nepbeelden in vergelijking met eerdere conflicten. NU.nl-lezers vroegen zich af hoe zij zelf online beelden kunnen controleren op juistheid. Wij zetten de beste tips op een rij.
In de afgelopen weken liep het de spuigaten uit met misleidende beelden over de Iranoorlog. "Bij elk conflict dat uitbreekt zie je meer beelden van het oorlogsgeweld op sociale media. Maar de hoeveelheid aan nepbeelden die je nu ziet, is echt een probleem", zegt OSINT-onderzoeker Foeke Postma van onderzoeksplatform Bellingcat.
OSINT staat voor Open Source Intelligence. Het is een methode om informatie uit openbaar beschikbare bronnen te verzamelen en analyseren.
Volgens Postma waren er in de afgelopen jaren twee veranderingen te zien: de hoeveelheid aan beelden die met kunstmatige intelligentie zijn gemaakt en de kwaliteit van deze beelden waardoor ze realistischer lijken. "Toen de Oekraïneoorlog in 2022 begon, was AI nog niet zover in het maken van realistische nepbeelden. Ik zag toen vaker 'gerecycled' beeld van eerdere oorlogen dan AI-beelden voorbijkomen", zegt Postma.
Ook tijdens de Israël-Gazaoorlog zijn deze hergebruikte beelden vaker te zien dan AI-beelden, zegt onafhankelijk OSINT-onderzoeker Chris Osieck. "Maar ik zie met de Iranoorlog een explosieve groei aan AI-beelden. Echt meer dan ooit." De onderzoeker is gespecialiseerd in het analyseren van online beelden van oorlogsconflicten in het Midden-Oosten.
Volgens de experts zijn er op dit moment veel verschillende soorten misleidende beelden en wordt het steeds moeilijker deze te herkennen. Zo kunnen beelden uit een eerdere oorlog worden gebruikt met een verkeerde context. "Denk aan een willekeurige explosie die in 2024 in Gaza plaatsvond en waarvan de beelden nu bij een explosie in Iran worden gebruikt", legt Osieck uit.
Ook worden bestaande beelden spectaculairder gemaakt met AI. "Dit kan een beeld zijn dat voor de helft klopt. Dan is bijvoorbeeld een vuurbal veel groter gemaakt en zijn de kleuren veel feller", zegt Postma. Daarnaast zijn er volledig AI-gegenereerde beelden. Deze twee vormen van nepbeelden worden volgens Osieck het meest gebruikt tijdens de Iranoorlog.
Ook worden, met name bij conflicten uit het verleden, beelden uit videogames gebruikt. Zo kwam Postma in het begin van de Oekraïneoorlog veel online beelden tegen uit de videogame Arma. Maar hoewel het voorbeeld hieronder gebruikt is tijdens de Iranoorlog, ziet Osieck dit in die oorlog minder vaak terugkomen.
Postma en Osieck adviseren de kijker sneller informatie aan te nemen van gespecialiseerde onderzoekers of gerenommeerde persbureaus en nieuwsmedia. "Daar is van tevoren waarheidsvinding op gedaan. Maar blijf wel kritisch, want iedereen maakt weleens fouten", zegt Postma.
Osieck ziet een zorgwekkende trend over het gebruik van sommige AI-chatbots. Hij was een van de eersten die het bombardement op de meisjesschool in het Iraanse Minab lokaliseerde. "Samen met een andere collega zag ik dat veel mensen aan Elon Musks chatbot Grok de vraag stelden of het beeld klopte of niet."
"De chatbot antwoordde daarop dat de beelden niet klopten en dat ze uit Afghanistan kwamen", zegt Osieck. "Veel online gebruikers gingen toen ook nog ontkennen dat er helemaal geen doden waren gevallen. Dat vond ik wel erg om te lezen." De onderzoeker benadrukt hoe belangrijk het is om niet via chatbots naar dit soort informatie te vragen en te vertrouwen op de analyses die professionele onderzoekers naar deze beelden doen.
Hieronder zie je een uitlegvideo over hoe NU.nl met onder meer beelden onderzocht wie mogelijk achter het bombardement zat op de meisjesschool in Minab op 28 februari.
NU.nl heeft met de experts op een rij gezet hoe je het beste nepbeelden uit de Iranoorlog kunt herkennen.
Kijk of het beeld dat je tegenkomt niet elders is gevonden. Klik bijvoorbeeld op je rechtermuisknop en tik op Google Lens. Of zoek naar "reverse image search". Kijk of het beeld al eerder is verschenen. Als het van jaren geleden is, dan weet je dat het niet een beeld van nu is. Als het van vandaag is, dan ga je op zoek naar de authenticiteit.
Kijk uit via welke bron je deze beelden ziet. Controleer of er al onafhankelijke onderzoekers of gerenommeerde media zijn die zeggen dat de beelden kloppen.
Probeer te achterhalen waar het beeld vandaan komt. In welke buurt heeft het beeld plaatsgevonden en in welke straat? Navigeer met satellietbeelden, bijvoorbeeld via Google Maps of Google Earth, naar deze plek. Kijk of je bijvoorbeeld gebouwen, bomen of rotondes kunt matchen met de beelden.
Wil je weten of het beeld met AI is gemaakt? Let op de details. Hoe dramatischer of spectaculairder het beeld wordt gepresenteerd, hoe meer je achter je oren moet krabben. "Nepbeelden worden vaak verspreid om ophef te veroorzaken en aandacht te krijgen", zegt Postma.
Met de beelden die over Iran gaan raadt Osieck met name aan de kentekenborden van auto's en de ramen, schoorstenen en watertanks van gebouwen te controleren. "Vaak staan daar namelijk watertanks op gebouwen met dezelfde architectuur", zegt Osieck.
Wil je weten hoe NU.nl hiermee omgaat? Dat lees je in onderstaand artikel.
Source: Nu.nl algemeen