Medicijnen In Nederland wordt jaarlijks voor 100 miljoen euro aan geneesmiddelen weggegooid. Maar apothekers mogen over een paar jaar bepaalde teruggebrachte medicijnen aan andere patiënten meegeven. Mits ongeopend en „de kwaliteit van het geneesmiddel moet gegarandeerd blijven”.
Apotheek AMC
Heruitgifte van medicijnen wordt binnen een paar jaar mogelijk in Nederland. Afgelopen twintig jaar verbood Europese wetgeving apothekers teruggebrachte medicijnen aan andere patiënten te geven. Tot hun grote frustratie moesten ze de medicijnen vernietigen, zelfs wanneer de verpakking niet was geopend en het middel nog houdbaar. Dat gaat veranderen, zo maakten het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers (NVZA) maandag bekend.
Het Europese Parlement moet de herziening nog goedkeuren. Wanneer dat gebeurt, is nog niet bekend. Maar dát het gaat gebeuren, is zo goed als zeker, zegt Jan-Dietert Brugma vicevoorzitter van de NVZA, apotheker en directeur van de Poliklinische Apotheek in het Erasmus MC. „Het is complexe wetgeving, die veel impact heeft. Die is dus niet makkelijk te herzien”, vertelt Brugma.
Versoepelde regels voor heruitgifte staan al sinds 2019 op de agenda van VWS, schrijft een woordvoerder. Apothekers pleiten hier ook al jaren voor. Onderzoek van het Radboudumc toonde in 2021 dat in Nederland jaarlijks voor 100 miljoen euro aan geneesmiddelen wordt weggegooid.
Een woordvoerder van VWS schrijft aan NRC dat de voorbereidingen voor het wetstraject zijn begonnen en alle partijen in de farmaceutische zorg en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) daarbij te betrekken.
Uit Nederlands onderzoek, verricht door dertien ziekenhuizen, is gebleken dat dure medicijnen veilig aan andere patiënten kunnen worden gegeven, nadat ze zijn teruggebracht naar de apotheek. Mits ongeopend en gecontroleerd door de apotheker. Bovendien toont het onderzoek aan dat de veiligheid van patiënten is te waarborgen en dat de verspilling wordt verminderd, schreef minister Sophie Hermans (Zorg, VVD) maandag aan de Tweede Kamer. Dat is beter voor het milieu en het bespaart kosten.
De dertien ziekenhuizen onderzochten sinds 2020 hoe medicijnen veilig kunnen worden doorgegeven en hoeveel geld dat bespaart. Dat mocht eigenlijk niet volgens de wetgeving, maar de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft de proef gedoogd. De meerwaarde van het onderzoek verantwoordde de heruitgifte van medicijnen, was het argument.
Bart van den Bemt, hoogleraar goed geneesmiddelengebruik in het Radboudumc en apotheker bij de Sint Maartenskliniek, leidde het onderzoek. ”We hebben miljoenen euro’s bespaard. Als je onze resultaten doorrekent voor heel Nederland, bespaarden we 20 tot 50 miljoen euro per jaar.”
Van den Bemt legt uit dat het onderzoek werd uitgevoerd met dure kankermedicijnen. „We verpakten die in een plastic tasje met een luchtdichte afsluiting en een chip, die de temperatuur meet. Als mensen medicijnen overhadden, konden ze die terugleveren aan de apotheek. Dankzij de chip konden we zien of ze goed waren bewaard, of het zakje nog op orde was. Zo ja, dan konden we het aan andere mensen meegeven.” De proef loopt tot de Nederlandse wet wordt aangepast.
Jan-Dietert Brugma: „Het is complexe wetgeving, die veel impact heeft. Die is dus niet makkelijk te herzien.”
Het zal zeker drie jaar duren voordat de nieuwe wetgeving in Nederland wordt geïmplementeerd. Tot die tijd blijft onduidelijk voor welke geneesmiddelen en apotheken dit precies gaat gelden. Wel is bekend dat de heruitgifte in eerste instantie alleen mogelijk zal zijn voor dure geneesmiddelen, die door ziekenhuisapotheken worden uitgegeven.
En alleen onder strikte condities. De Europese farmaceutische wetgeving beschrijft negen voorwaarden. Zo moeten de regels onder meer voor een beperkt aantal geneesmiddelen gaan gelden, moeten inname en heruitgifte plaatsvinden bij dezelfde apotheek die het middel heeft uitgegeven, moet alles worden geregistreerd en mag een verpakking maar één keer worden heruitgegeven.
Brugma: „De heruitgifte moet zeer gecontroleerd plaatsvinden. De kwaliteit van het geneesmiddel moet altijd gegarandeerd blijven.” En de kosten en administratieve lasten voor apothekers moeten laag blijven, aldus de NVZA.
Niet iedereen zal daarom met een ongebruikt geneesmiddel naar de apotheek kunnen stappen. Van den Bemt verwacht dat dure middelen als eerste in aanmerking komen. „Denk aan kankermedicijnen, middelen voor MS en voor chronische ontstekingsaandoeningen.” Hij benadrukt dat dure middelen niet altijd middelen voor zeldzame ziektes hoeven te zijn. „Er zijn een hoop dure middelen tegen veelvoorkomende ziektes.”
De nieuwe regels zouden niet meteen helpen bij de tekorten aan medicijnen, zegt Brugma. In 2025 meldden apothekers een tekort van 1.134 geneesmiddelen, maar Brugma weet dat er ”over het algemeen weinig tekorten bestaan aan dure middelen”. Dus „de kans dat heruitgifte die problemen gaat opvangen, is beperkt”.
Bart van den Bemt: „Als je onze resultaten doorrekent voor heel Nederland, bespaarden we 20 tot 50 miljoen euro per jaar. En het is beter voor het milieu.”
Zowel Brugma als Van den Bemt durft voorzichtig een toekomstbeeld te schetsen waarin ook reguliere apotheken geneesmiddelen kunnen heruitgeven. Brugma: „Stel dat we het proces voor heruitgifte kunnen versimpelen en vereenvoudigen, dan kan de prijs van het geneesmiddel dat wordt heruitgegeven steeds verder omlaag.”
Maar een doosje van 1 euro heruitgeven? Dat zal heel lang duren, zegt Brugma. „Dan kost heruitgeven meer dan het medicijn maken en verkopen.”
Apothekersorganisatie KNMP vertegenwoordigt alle apotheken en onderschrijft het belang van goed gereguleerde heruitgifte. „Het is daarbij essentieel dat heruitgifte volledig veilig, transparant en begrijpelijk is voor patiënten”, schrijft de organisatie. De KNMP roept op tot „heldere richtlijnen” voor apothekers en „goede afstemming met alle betrokken partijen”.
„Goedkopere geneesmiddelen kunnen langzamerhand in de wet opgenomen worden als de techniek verder wordt ontwikkeld”, zegt Van den Bemt. „Als je kan garanderen dat de verpakking niet is beschadigd, kan je bijvoorbeeld middelen die minder gevoelig zijn voor temperatuurverschillen heruitgeven. Dan wordt het ook veel goedkoper.”
Maar dat is „toekomstmuziek”, zegt Van den Bemt. Na jaren onderzoek is hij „heel blij” als de nieuwe regels voor dure middelen gaan gelden.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen