Met de sluiting van de Straat van Hormuz houdt Iran een mes op de keel van de wereldeconomie. Donald Trump belooft dat de oorlog snel voorbij zal zijn, maar voor dat probleem lijkt hij geen goede oplossing te hebben.
De Amerikaanse president krijgt niet vaak een harde nee uit Europa. Ook is het zeldzaam voor de machtspoliticus in hart en nieren dat hij vanuit een positie van zwakte aanklopt bij zijn Europese bondgenoten. Beide situaties deden zich deze week voor, vanwege een oorlog die steeds verder uit de hand loopt en een gebrek aan opties om die te beëindigen.
Terwijl de VS en Israël hun luchtcampagne tegen Iran voortzetten en Trump belooft dat de oorlog snel voorbij zal zijn, is een smalle en uiterst belangrijke zeestraat uitgegroeid tot het grootste hoofdpijndossier voor de aanvallers. Iraanse dreiging heeft de Straat van Hormuz in feite gesloten. De effecten op de wereldeconomie zijn ingrijpend en zullen toenemen naarmate de Iranoorlog langer duurt.
Trump benadrukte eerder meerdere keren dat de VS en Israël geen hulp van anderen nodig hebben bij hun oorlog tegen Iran. Nu eist hij dat Europa en de NAVO te hulp schieten bij het heropenen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld door marineschepen te sturen om handelsschepen in konvooi te begeleiden en beschermen.
Ondanks zijn dreigement dat een weigering "heel slecht zal zijn voor de toekomst van de NAVO", kreeg Trump deze week vanuit alle hoeken nul op het rekest. Niet alleen de andere lidstaten van dat bondgenootschap, maar ook die van de EU bedankten in groepsverband voor de eer. Individuele Europese landen lijken ook niet te porren voor een actieve militaire bijdrage.
Dat gebrek aan Europees enthousiasme wordt niet alleen veroorzaakt door het feit dat Europeanen geen zin hebben om betrokken te raken bij een illegale oorlog die op eigen houtje werd begonnen door de VS en Israël. De economische gevolgen van de sluiting van de Straat van Hormuz treffen Europese landen waarschijnlijk harder dan de VS, dus het zou in het eigen belang zijn om de scheepsroute weer open te krijgen. Het voornaamste probleem is een gebrek aan geloofwaardige opties om dat te bereiken.
De Straat van Hormuz is de enige manier om de Perzische Golf te verlaten naar de Straat van Oman en de open oceaan. Het is een nauwe doorgang - 39 kilometer breed op zijn smalste punt - en omringd door bergen. In betere tijden wordt ongeveer een vijfde van de wereldwijde olieproductie vervoerd door de Straat, net als ongeveer een derde van de wereldproductie van meststoffen. Nu hopen honderden tankers voor het vervoer van olie, geraffineerde brandstoffen en lpg zich op aan weerszijden van de gesloten Straat.
Ondanks de Amerikaans-Israëlische afbraak van de Iraanse strijdkrachten in de afgelopen weken is Iran nog steeds in staat om scheepsverkeer te bestoken met raketten of drones, zeemijnen te leggen of met duikers explosieven op scheepsrompen te plakken. Sinds het begin van de oorlog zijn zeker achttien handelsschepen aangevallen in de Straat van Hormuz of nabijgelegen wateren.
Niet alleen de angst voor een daadwerkelijke beschieting of botsing met een zeemijn houdt het verkeer weg. Willen scheepseigenaren het er toch op wagen, dan moeten ze diep in de buidel tasten. Voor de oorlog bedroegen de verzekeringspremies om het risico op oorlogshandelingen af te dekken gemiddeld 0,02 tot 0,05 procent van de waarde van een schip (plus lading) voor een reis door de Straat. Inmiddels zijn de premies gestegen tot 0,5 tot 1 procent of meer.
Verzekeringskosten voor een schip dat kan worden gelinkt aan de VS of Israël kunnen zelfs oplopen tot 5 procent van de totale waarde. Voor een olietanker van 100 miljoen euro komt dat neer op 5 miljoen euro, in plaats van ongeveer 50.000 euro voor de uitbraak van het conflict.
Volgens Vortexa, een consultancybedrijf voor de energiemarkten, voeren vlak voor de oorlog dagelijks bijna vijftig brandstoftankers door de Straat van Hormuz. Dat is teruggelopen naar enkele schepen, vooral van transporteurs die zich bezighouden met hoogrisicovracht of uit landen die internationale sancties ontduiken.
In Washington worden verschillende ideeën verkend om het scheepsverkeer in de Straat van Hormuz weer op gang te krijgen. Het meest besproken is de strategie waarbij president Trump graag Europese hulp wil: militaire escortes voor handelsschepen. Hij beloofde eerder deze maand al meerdere keren dat Amerikaanse marineschepen die rol op zich zullen nemen.
Militaire experts wijzen erop dat daarvoor doorgaans een ratio van een marineschip (vaak een torpedojager) per een of twee handelsschepen wordt aangehouden. Er zou dus een flinke vloot nodig zijn om echt een verschil te maken. De Amerikanen hebben niet genoeg beschikbare schepen in de regio en het zou weken kosten om versterkingen te laten aanrukken. Daar komt bij dat de Amerikaanse marine de Straat nu al zo veel mogelijk mijdt vanwege de kans op aanvallen.
Een andere mogelijkheid die wordt geopperd is een Amerikaanse militaire bezetting van delen van de kustlijn van Iran. Veel experts zien dat als een heilloos idee. Het zou een groot aantal grondtroepen vereisen, wat enorm gevoelig ligt in de VS. De Amerikaanse militairen zouden bovendien kwetsbaar zijn voor Iraanse aanvallen uit het omliggende bergachtige terrein, die het scheepsverkeer in de Straat waarschijnlijk nog steeds zouden kunnen bedreigen.
Hoewel een oplossing voor de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz dus niet voorhanden is, lijkt Trumps zelfvertrouwen niet te zijn aangetast door Europese weigeringen om te helpen. "WE HEBBEN HULP VAN NIEMAND NODIG", schreef hij dinsdag op Truth Social.
Source: Nu.nl algemeen