Gemeenten in heel Nederland kiezen vandaag een nieuwe gemeenteraad. In 340 gemeenten kunnen zo’n veertien miljoen stemgerechtigden woensdag naar de stembus, waarbij overal andere partijen en kandidaten op het stembiljet staan. Dat levert 340 afzonderlijke uitslagen op, die vooral veel zeggen over lokale verhoudingen, maar in Den Haag scherp in de gaten worden gehouden.
Een landelijke uitslag is uit deze lappendeken lastig te destilleren, toch kijken coalitie- en oppositiepartijen naar signalen. Lokale overwinningen worden op het Binnenhof gevierd en stevige verliezen kunnen een waarschuwing zijn voor wat landelijk nog komt. Partijen vrezen dat verlies van steun in gemeenten een voorbode kan zijn van electorische klappen bij volgende Tweede Kamerverkiezingen.
Lokale partijen zullen naar verwachting opnieuw gezamenlijk de grootste formatie vormen, zoals al sinds 2010 het geval is. Het aandeel kiezers dat op zo’n lokale lijst stemt, groeit sinds die tijd gestaag. Die dominantie baart landelijke partijen als CDA en GroenLinks-PvdA zorgen, al benadrukken zij dat hun afdelingen net zo goed lokaal zijn ingebed en de meeste kandidaten gewoon in de eigen gemeente wonen.
Het beeld wordt verder vertroebeld doordat niet alle landelijke partijen overal meedoen. Het CDA staat in vrijwel elke gemeente op het biljet, terwijl D66, VVD en GroenLinks-PvdA ook op veel plekken meedoen, maar partijen als PVV en JA21 slechts in respectievelijk veertig en zeven gemeenten meedoen. Forum voor Democratie doet dit jaar in een recordaantal van 104 gemeenten mee, waardoor analisten extra zullen letten op de vraag of de partij lokaal doorbreekt en of het CDA de grootste landelijke speler weet te blijven of die positie kwijtraakt aan GroenLinks-PvdA.
Als graadmeter voor het pas aangetreden kabinet-Jetten gelden deze verkiezingen nog maar beperkt. De periode tussen de installatie van het kabinet en de stembusgang is kort, waardoor eventuele tegenvallers voor coalitiepartijen minder zwaar zullen wegen. Oppositiepartijen proberen de gelegenheid wel te gebruiken om het kabinet aan te vallen: GroenLinks-PvdA wijst erop dat kiezers volgens de partij "voor verandering hebben gestemd, maar gewoon weer een VVD-regeerakkoord kregen" en roept op tot een "progressief antwoord", terwijl PVV-leider Geert Wilders al maanden langs asielzoekerscentra trekt om zijn boodschap kracht bij te zetten.
De verwachting is dat de opkomst opnieuw laag zal uitvallen. Bij gemeenteraadsverkiezingen blijft doorgaans ongeveer een derde van de kiezers die wel naar de Tweede Kamerverkiezingen gaat thuis, mede doordat er minder media-aandacht is en veel mensen zich minder betrokken voelen bij lokale politiek, bleek uit onderzoek in 2022. Ook niet-Nederlandse inwoners binnen de EU en arbeids- en kennismigranten die hier minimaal vijf jaar wonen mogen stemmen, maar deze groep maakt minder vaak gebruik van dat recht. Vier jaar geleden stemde net iets meer dan de helft van de kiesgerechtigden; dit keer wordt gevreesd voor een opkomst rond of zelfs onder de 50 procent, al zou gunstig weer op de dag zelf dat beeld nog kunnen bijstellen.
Source: Fok frontpage