Mocht de film One Battle After Another over vijftig jaar opnieuw vertoond worden, passeert die dan als een thriller die heel veel Oscars won, en verder niks? Dat zou jammer zijn, hij wint aan diepte als erbij wordt vermeld hoe hij unverfroren commentaar leverde op de politiestaat waarin de VS in die dagen afgleden.
In museum MORE opende een overzicht van het Italiaanse realisme tussen 1920-1970. Magico! heet de tentoonstelling. Het is maar wat je magisch noemt. Op bijna alle schilderijen zie ik bedrukte gezichten. Al die eensgezind onaangedaan afgebeelde koppen, wat heeft dat te betekenen?
In zijn recensie onderscheidt NRC-criticus Gijsbert van der Wal in de doeken, die voornamelijk uit de jaren 20 en 30 komen, een „zweem van fascisme”. En terecht. Ik weet niet wie van deze Italiaanse kunstenaars Benito Mussolini en zijn smerige dictatuur een warm hart toedroegen en wie niet, maar ik zie wat ik zie: mensen in overlevingsstand, zowel de schilders als hun modellen. Niemand lacht, niemand smacht, niemand bemint. Niet opvallen is de eerste regel als je wilt overleven.
Hoe diep zo’n houding ingrijpt, is dezer dagen in de bioscoop te zien in de opnieuw uitgebrachte filmklassieker Il conformista (1970). De Italiaanse cineast Bernardo Bertolucci introduceert een ambtenaar onder het bewind van Mussolini. Hij is net zo’n schilderij, hij houdt zich volledig onaangedaan. Altijd in de plooi ontzegt hij zichzelf elk gevoel. Hij doet wat hem wordt opgedragen en gaat moreel ten onder en dan nog weet je niet wat hij werkelijk heeft gedacht.
Van deze schilders weet je dat ook niet. MORE vermeldt in de teksten op zaal en de website alleen dat de Italiaanse realisten bezig waren „uiting te geven aan een ander levensgevoel en een nieuw wereldbeeld”. Welk wereldbeeld dan? Welk levensgevoel? Je moet gissen.
Daphne Maugham Casorati, ‘Het Ontbijt'(1929)
Ik houd direct van het doek Het ontbijt (1929) van Daphne Maugham Casorati. Omdat ik het mooi vind en om wat ik zie: een vrouw aan een tafel, haastig, één voet is al bezig met opstaan. Automatisch denk ik aan Sophia Loren in Una giornata particolare (1977), de film die de fascistische repressie van vrouwen uitbeent. Ze drinkt koffie bij wijze van ontbijt, een restje uit het kopje van haar man. Hij is met hun kinderen Mussolini gaan toejuichen, zij moet thuis aan de slag.
Ik google de schilderes van Het ontbijt. Haar man, de schilder Felice Casorati, was voorzichtig antifascistisch. Zij ook?
Museum MORE maakt niemand wijzer – wat een vergissing is, want het is cruciale informatie. Wie van deze schilders dook, wie rebelleerde? In duistere tijden is alles wat je doet een politieke beslissing. Daarover gaat Oscar-winnaar One Battle After Another. Daarover gaat ook Sinners, die andere grote Oscarwinnaar, de horrorfilm over zwarte muziek met een hoofdrol voor rabiate racisten: duld je een vampier in je huis, dan zal hij je bloed drinken. En dan word je er zelf een.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden