De Amerikaanse president Donald Trump leek niet geïnteresseerd in de zorgen van zijn Arabische bondgenoten. Nu Iraanse wraakbommen neerdalen, is het de vraag of zij de VS nog vertrouwen. Hoogleraar Gerd Nonneman: ‘De Golfstaten zullen dit niet vergeten.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël, het Midden-Oosten en België.
Het voortdurende bombardement van Iran op de Golfstaten is de ramp waar deze landen lang voor hebben gevreesd. Dat is dan ook precies de reden waarom ze Trump stuk voor stuk hebben gevraagd deze oorlog niet te beginnen, zegt Gerd Nonneman, hoogleraar internationale relaties en Golfstudies aan de Georgetown University in Qatar.
‘De minister van Buitenlandse Zaken van Oman, Badr Albusaidi, is op de dag voor de oorlog begon nog naar Washington gevlogen om de VS voor de gevolgen te waarschuwen. Hij wees erop dat de Golfstaten dan in de vuurlinie komen te liggen, en voorspelde dat Iran de Straat van Hormuz zou kunnen afsluiten, met alle gevolgen voor de wereldeconomie van dien.’
De VS wilden echter niet naar hun Arabische bondgenoten luisteren. Sindsdien wordt vrijwel alles waar deze samenlevingen op zijn gebaseerd, bedreigd. Hun grootste bron van inkomsten is nog steeds olie en door de aanvallen is de export daarvan voor een groot deel stilgevallen. Maar ook de economie die de Golfstaten minder afhankelijk van olie moest maken, wordt hard geraakt.
In Dubai bijvoorbeeld, met een skyline van glazen torens en reputatie van veiligheid, vallen nu bommen. Inwoners zijn gewaarschuwd vooral geen foto’s of video’s van de aanvallen op sociale media te plaatsen – ze kunnen gearresteerd worden voor het ‘zaaien van paniek’ en het ‘schaden van de nationale veiligheid’. Ondertussen heeft British Airways deze week besloten om alle vluchten naar Dubai tot de zomer te schrappen. Dergelijke schade treft ook andere landen in de regio. Zo heeft Formule 1 de races die voor april gepland stonden in Saoedi-Arabië en Bahrein voor de zekerheid maar afgezegd.
‘Het imago van de regio heeft hier zeker onder te lijden’, zegt professor Nonneman. ‘En hoe langer het duurt, hoe groter de blijvende schade is.’
Nonneman zit zelf sinds een aantal dagen in zijn thuisland België. ‘Toen de aanval begon, gingen we er wel vanuit dat Amerikaanse bases in de regio doelwit zouden zijn’, vertelt hij over de telefoon, ‘maar in eerste instantie voelden we onszelf veilig. Toen de aanvallen zich echter uitbreidden naar andere delen van het land, en bijvoorbeeld ook de universiteitscampus een doelwit werd, veranderde de zaak en zijn we, zodra het kon, met de kinderen vertrokken.’
De situatie frustreert de Golfstaten enorm, vertelt Nonneman. ‘Zij voelen zich de onschuldige slachtoffers van andermans oorlog.’ Hun woede geldt in eerste instantie vooral Iran, omdat dit buurland hen tenslotte met raketten bestookt. ‘Terwijl zij helemaal geen vijanden zijn.’
Het is Iran niet zozeer om de Golfstaten zelf te doen, legt Nonneman uit. ‘Teheran wil laten zien dat een aanval op het land grote gevolgen heeft – waar het ook in slaagt, want de hele wereld voelt de gevolgen.’
Het is wrang: de afgelopen jaren was de relatie tussen het sjiitische Iran en de grotendeels soennitische Golf juist verbeterd. Er zijn zeker verschillen: landen als Oman en Qatar hadden altijd al relatief goede verhoudingen met Teheran, terwijl Saoedi-Arabië in Iran lange tijd juist zijn grootste opponent in de regio zag. Maar sinds 2023 onderhoudt ook Riyad redelijk vriendschappelijke contacten met Teheran. Door deze oorlog vrezen de Golfstaten echter tegenover een heel andere buurman te staan. Een geradicaliseerd regime, waaruit alle pragmatische krachten zijn verdwenen, zal de stabiliteit in de regio niet vergroten.
Israël, waarmee sommige Golfstaten de Abraham Akkoorden hebben ondertekend, wordt als de grote boosdoener gezien, en Trump heeft zich volgens de Arabische landen voor het karretje van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu laten spannen. ‘Zij onthouden zich dan ook allemaal van deelname aan de oorlog, en weigeren zelfs dat de VS de Amerikaanse bases op hun grondgebied gebruikt.’
Maar de Verenigde Staten zijn een bondgenoot, en daar wil je op kunnen rekenen. ‘Het idee was juist dat een goede relatie met de VS, die militaire bases op hun grondgebied mochten openen, de Arabische landen zou beschermen tegen militaire avonturen van kwaadwillenden’, zegt Nonneman.
Dat vertrouwen werd eerder al beschaamd. Toen Iran in 2019 de olie-installaties van Saudi Aramco met drones aanviel, weigerden de VS actie te ondernemen. Die Amerikaanse veiligheidsgaranties, zo besefte Saoedi-Arabië, zijn dus niet zoveel waard. ‘En dat wordt nu nog eens onderstreept’, zegt Nonneman. ‘De meest zichtbare pilaar van die veiligheidsstrategie, de aanwezigheid van Amerikaanse bases, blijkt zelf een nadeel te zijn omdat het deze landen juist tot doelwit maakt.’
Er staan dus zeker vraagtekens bij het veiligheidspact zoals dat nu is, zegt Nonneman. ‘Qatar bijvoorbeeld, stelt geen enkele voorwaarde aan de aanwezigheid van Amerikaanse militairen in hun land. Ik denk niet dat dat zo blijft.’
Tegelijkertijd, zegt Nonneman, zullen deze landen wel toegang willen houden tot het Amerikaanse luchtafweergeschut en de militaire technologie. ‘Maar de Golfstaten zullen niet vergeten hoe de VS hen in een oorlog hebben gestort zonder doel, zonder plan en zonder exitstrategie, met volstrekte minachting voor hun zorgen. Het is niet te voorspellen hoe deze landen hun strategieën in de toekomst zullen bijstellen. Maar bijstellen zullen ze ze zeker.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant