Rusland Kan oud-minister van Defensie Sergej Sjojgoe zich nog redden? Die vraag houdt Rusland bezig na de arrestatie van zijn onderminister Roeslan Tsalikov, die wordt verdacht van het runnen van een ‘criminele organisatie’. President Poetin lijkt te aarzelen over het lot van Sjojgoe.
President Vladimir Poetin (links) met minister van Defensie Sergej Sjojgoe tijdens een ceremonie in Moskou in 2024.
Nog niet zo gek lang geleden trokken Vladimir Poetin en Sergej Sjojgoe samen de Siberische bossen in op zoek naar bessen en paddenstoelen en naar stoere kiekjes om het imago van de Russische president te boosten. Vanaf 2022 zette de grootschalige Russische invasie van Oekraïne de vriendschap tussen de president en zijn minister van Defensie echter danig onder druk, met als dieptepunt de revolte van de Wagner-huurlingengroep tegen het Kremlin in 2023. Enkele maanden later leek het gedaan met Poetins liefde en moest Sjojgoe het veld ruimen. Hij kreeg de onbetekenende functie van secretaris van de Russische Veiligheidsraad en liet weinig meer van zich horen.
Geen wonder, want in diezelfde periode werden vier van zijn toenmalige directe ondergeschikten gearresteerd. Een maand voor Sjojgoes eigen ontslag werd zijn onderminister van Defensie, Timoer Ivanov, in de boeien geslagen. Ivanov werd opgepakt wegens het aannemen van smeergeld en verdween vorig jaar voor dertien jaar achter de tralies. Kort daarop werd luitenant-generaal Joeri Koeznetsov gearresteerd en nog diezelfde zomer gingen Sjojgoes twee andere onderministers op het hakblok: Dmitri Boelgakov en Pavel Popov, eveneens wegens corruptiepraktijken binnen het ministerie.
Maar de echte klap kwam anderhalve week geleden met de arrestatie van Roeslan Tsalikov, de man die Sjojgoe bijna 25 jaar lang terzijde stond, waarvan tien jaar als onderminister van Defensie. Dit keer was het niet zozeer de arrestatie van de 69-jarige generaal als wel de aanklacht tegen hem die een siddering veroorzaakte binnen het departement. Want, zo bleek een dag na zijn arrestatie: Tsalikov werd niet alleen beschuldigd van corruptie, maar ook van het runnen van een ‘criminele organisatie’, een misdrijf met een maximale celstraf van twintig jaar.
Volgens aanklachten was Tsalikov tussen 2019 en 2020 betrokken bij miljoenenfraude op de afdeling binnen Defensie die verantwoordelijk is voor de inkoop van militaire uitrustingen, zoals toiletspullen, ondergoed en uniformen. Materiaal zou tegen opgeblazen prijzen via tussenpersonen zijn ingekocht, waarbij onderminister Tsalikov in ruil voor steekpenningen een oogje toekneep. Het geld zou hij hebben witgewassen via vastgoedinvesteringen.
De onafhankelijke nieuwssite iStories meldde dat Tsalikov bovendien wordt verdacht van betrokkenheid bij een andere fraudezaak, waarbij een extern bedrijf defecte kogelwerende vesten aan Defensie verkocht. Hoewel Tsalikov de aantijgingen ontkende, zegde hij zijn medewerking toe aan het strafrechtelijk onderzoek. Tot woede van Russische oorlogsbloggers werd hij ‘slechts’ onder huisarrest geplaatst.
Hoge Russische ambtenaren die via aanbestedingen geld stelen van de overheid om zichzelf en hun familie te verrijken; tot zover een zaak als duizenden in het corrupte Rusland. Bovendien waren de praktijken bij het Kremlin noch bij Defensie onbekend en publiceerde de later vermoorde oppositieleider Aleksej Navalny al in 2019 onderzoek waaruit de ongekende rijkdom van de familie Tsalikov bleek. Wat de zaak volgens kenners uitzonderlijk maakt is de aanklacht dat hij binnen het ministerie een ‘criminele organisatie’ runde.
Geen toeval, want juist die aanklacht heeft volgens kenners meerdere voordelen voor het Kremlin en de veiligheidsdiensten. „Iedereen die op een of andere manier betrokken was in de corruptieketen wordt automatisch gelabeld als verdachte en kan twintig jaar celstraf krijgen”, zei de Russische analist Michaïl Komin eerder deze maand in gesprek met nieuwssite Meduza. Daarmee wordt iedereen in de wijde omtrek van Tsalikov verdacht en kan de olievlek zich uitbreiden tot de hoogste regionen van de Russische macht. Inmiddels zouden al zo’n zeventig verdachten zijn meegesleurd in de zaak.
Daarnaast is het voor een veroordeeld lid van een ‘criminele organisatie’ wettelijk verboden zich ‘vrij te kopen’ met een diensttijd in Oekraïne, zoals veel Russische gevangenen doen. En dat gegeven is cruciaal, aangezien hoge defensiefunctionarissen uit de kring van Sjojgoe beschikken over uitstekende contacten om hun tijd aan het front te overleven. „Zij hebben de mogelijkheid die tijd prettiger door te komen, of zelfs hun dood te ensceneren en naar het buitenland te ontkomen”, aldus Komin.
Inderdaad deed de veroordeelde onderminister Ivanov begin maart een verzoek aan de rechtbank om naar het front gestuurd te worden. Zijn verzoek werd door de rechter afgewezen, zo meldde het Russische dagblad RBC.
Minister Sjojgoe (midden) met onderministers Dmitri Boelgakov (links) en Roeslan Tsalikov bij een tentoonstelling van de krijgsmacht in 2022 in Moskou.
Gezien de omvang van de zuiveringen, is het de vraag of Sjojgoe zelf de dans nog kan ontspringen. „In 2024 was het nog ondenkbaar dat Sjojgoe opgepakt zou worden, maar in de realiteit van 2026 is dat niet meer zo zeker”, aldus Komin. Zelfs in het corrupte Rusland zou het volgens hem een beetje raar zijn om Sjojgoe niet te arresteren. Want hoe kan het dat Tsalikov wél lid was van een criminele organisatie, en de man met wie hij meer dan twintig jaar samenwerkte niet?
De kwestie is duidelijk een dilemma voor Poetin, die tot nog toe lijkt te aarzelen over het lot van Sjojgoe. De arrestatie van zijn voormalige maat zal hoe dan ook afstralen op de president. En dat net op een moment dat Rusland er in Oekraïne relatief goed voor staat en de wereld zijn aandacht heeft bij de oorlog in het Midden-Oosten.
Het lijkt erop dat Poetin een gunstiger moment afwacht om hem als zondebok te gebruiken voor de blunders op het slagveld. De kans dat de in ongenade gevallen oud-minister zich nog kan redden lijkt klein. Geruchten dat de kliek rond Sjojgoe een coup tegen Poetin zou beramen, werden deze week door analisten afgedaan als „pure onzin.”