Binnenkort belanden ook middelgrote bedrijven en huishoudens die een nieuwe of zwaardere stroomaansluiting willen op een wachtlijst. Door het drukke stroomnet moeten huishoudens straks wellicht tot 2035 wachten op een nieuwe warmtepomp of laadpaal.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Een wachtlijst voor huishoudens, die kenden we toch nog niet? Wat zijn de gevolgen?
Wie na 1 juli zijn keuken verbouwt en daarbij een zwaardere aansluiting nodig heeft voor bijvoorbeeld een inductiekookplaat, moet achteraan in de rij aansluiten. Soms betekent dit wachten tot er nieuwe kabels zijn getrokken. Met name in de provincie Utrecht, waar de problemen met netcongestie (files op het stroomnet) het grootst zijn, dreigen jarenlange wachttijden, mogelijk tot 2035.
Nieuwe woonwijken krijgen voorrang, maar supermarkten en laadpalen niet. Hierdoor ontstaat de curieuze situatie dat er straks mogelijk spiksplinternieuwe wijken verrijzen zonder deze basisvoorzieningen. Hoe dit probleem opgelost moet worden, is nog niet duidelijk. ACM stelt overigens dat het probleem niet wordt veroorzaakt door de regels voor voorrang of de werkwijze van netbeheerders, maar door netcongestie.
Waarom is die wachtlijst voor kleinverbruikers nodig?
Vanwege files op het stroomnet. Op sommige momenten dreigt de vraag naar elektriciteit groter te worden dan de capaciteit. Netbeheerders willen voorkomen dat het stroomnet bezwijkt. Om die reden staan veertienduizend grote bedrijven die willen uitbreiden nu al op een wachtlijst.
Tot nu toe ontsprongen burgers en kleine ondernemingen de dans. Voor hen waren er ‘potjes met ruimte’ gereserveerd, zodat zij relatief snel geholpen werden. Dit verandert: vanaf 1 juli krijgen sommige essentiële bedrijven en diensten voorrang. Wie vooraan in de rij mag aansluiten, is vastgesteld door toezichthouder ACM in het zogenoemde prioriteringskader.
Wie krijgt vanaf juli voorrang?
Wie helpt de files op het stroomnet op te lossen, krijgt bijna altijd toegang. Dat zijn de zogenoemde congestieverzachters. Denk aan bedrijven met batterijen die elektriciteit afnemen als er genoeg ruimte op het net is, en energie terugleveren als er stroomtekorten dreigen. Daarvan wil je er zoveel mogelijk, zegt Wilko Wolbers, toezichthouder Energie van de ACM.
Daarna zijn stroomgebruikers die van belang zijn voor de nationale veiligheid aan de beurt. Denk aan de stroomnetten zelf, ziekenhuizen, waterschappen, telecomnetten en bijvoorbeeld verkeerslichten. ‘Zeer sensitieve technologie’ krijgt ook voorrang.
Vervolgens is de beurt aan ‘basisbehoeften die belangrijk zijn voor het functioneren van de samenleving’. Zoals afvalinzameling, scholen, OV, warmtenetten en woningen, waar ook huishoudens onder vallen.
Huishoudens staan niet vooraan, maar krijgen wel voorrang. Wat is dan het probleem?
Dat nog te bouwen woonprojecten de komende tijd ‘voorrang op de voorrang’ krijgen. Gemeenten kunnen vanaf 1 juli grote woonprojecten en nieuwe schoolgebouwen aanmelden, zodat die in de toekomst eerder worden aangesloten.
Alleen al de provincie Utrecht gaat de komende maanden ruim vijftigduizend woningen aanmelden. Ook in andere provincies zullen grote aanvragen worden gedaan, omdat Nederland de komende tien jaar een kleine miljoen nieuwe woningen wil bouwen.
‘We lopen in Utrecht straks tegen een muur’, zegt wethouder klimaat en energie Senna Maatoug van de gemeente Utrecht. ‘Veel burgers en ondernemers gaan van nul ervaring met netcongestie naar een groot probleem. Ik maak me grote zorgen.’
Maatoug laakt de onduidelijkheid rond netcongestie en vreest dat de problemen op de bordjes van gemeenten terechtkomen. Dit jaar heeft de gemeente Utrecht budget vrijgemaakt om burgers en ondernemers te helpen bij het vinden van oplossingen. Volgend jaar is die ruimte er niet in de begroting. ‘Terwijl de hulpvraag blijft bestaan. We vragen hiervoor nadrukkelijk om hulp vanuit het Rijk.’
De problemen raken niet alleen burgers en ondernemers, ook de woningbouw in de gemeente loopt gevaar. Maatoug vreest dat de komende jaren mogelijk twaalfduizend nieuwbouwwoningen niet opgeleverd kunnen worden vanwege het overvolle stroomnet.
Komen alle huishoudens straks op een jarenlange wachtlijst?
‘De schaarste op het stroomnet verschilt lokaal’, zegt Jinny Moe Soe Let van Netbeheer Nederland. Hoewel het stroomnet bijna overal vol is, ontstaat op sommige plekken ook ruimte, bijvoorbeeld doordat nieuwe kabels zijn gelegd. Ook benaderen netbeheerders grote bedrijven om te kijken of die flexibeler kunnen omgaan met hun elektriciteitsverbruik. Ondernemingen die hun productie naar buiten de spits kunnen verplaatsen, maken ruimte vrij voor anderen.
Waar en wanneer dat gebeurt, is volgens Moe Soe Let nu niet te zeggen. Dit proces loopt trouwens stroef, constateerde ACM eind vorig jaar.
Zelfs als hierdoor ruimte ontstaat, wordt die waarschijnlijk meteen opgesoupeerd door iedereen met voorrang, van politiebureaus tot nieuwe woonwijken. Pas dan zijn het midden- en kleinbedrijf en huishoudens aan de beurt.
Kan er helemaal niets meer?
Een nieuwe kookplaat of niet al te grote warmtepomp kan meestal nog wel binnen de bestaande aansluiting worden gerealiseerd, zeggen betrokkenen. Wie een laadpaal voor een e-auto wil, kan bijna zeker achter in de rij aansluiten.
Het is lastig te zeggen wat de gevolgen hiervan zullen zijn voor de energietransitie. Vooral mensen met een e-auto die thuis willen laden, zullen tegen problemen aanlopen. Dit schaadt mogelijk de groei van elektrisch rijden.
Wat te doen?
MKB’ers en huishoudens die denken een zwaardere aansluiting nodig te hebben, kunnen zich het beste voor 1 juli melden bij hun netbeheerder. De toevloed is naar verwachting zo groot dat alle ruimte na deze datum op zal zijn. ‘Eerder is altijd beter’, zeggen betrokkenen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant