Een stemlokaal in verzorgings- en buurthuis de Klinker in Amsterdam-West.
Het is woensdagavond negen uur: de stembussen zijn gesloten. Hoe nu verder?
Omdat de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen standaard fors lager is (51 procent in 2022) dan bij landelijke verkiezingen (78,3 procent in 2025), zal het tellen van de stemmen sneller afgerond zijn.
Ipsos I&O maakt om 21.00 uur meteen exitpolls bekend in de vooraf door de NOS geselecteerde gemeenten Den Haag, Doetinchem, Noardeast-Fryslân en Venlo. De vier gemeenten zijn weliswaar gevestigd in verschillende delen van Nederland, maar die uitslagen zijn niet symbolisch voor het stemgedrag in heel het land. In de Hofstad is lokale partij Hart voor Den Haag bijvoorbeeld doorgaans erg populair.
Een landelijke balans is pas in de loop van woensdagnacht op te maken, als menig stembureau uitslagen heeft doorgebeld naar persbureau ANP. Die uitkomsten zijn uiteraard in dit blog te lezen.
„Een hoop mensen zeggen: laten we in de gemeente zo progressief mogelijk stemmen, zodat we lokaal antwoord kunnen geven op de scherpe randjes in Den Haag”, zei GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver dinsdag bij WNL. Verschillende media stelden in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen dat zijn partij „waarschijnlijk de grootste landelijke partij” wordt.
Het is echter lastig om op basis van de gemeentelijke uitslagen ook conclusies te trekken over de landelijke politiek. Alleen de opgetelde uitslagen van CDA, VVD, D66 en GroenLinks-PvdA zijn enigszins te vergelijken met die van 2022, omdat zij in een aanzienlijk deel van de gemeenten deelnemen. CDA doet in maar liefst 334 van de 340 gemeenten mee.
Uiterst rechtse partijen als PVV, JA21 en BBB doen juist lang niet in alle gemeenten mee. Bovendien laat een deel van het electoraat de stemkeuze afhangen van thema’s die alleen lokaal spelen. Überhaupt profiteren partijen weinig van landelijk „de grootste” worden, omdat het niet betekent dat de partij mag formeren in de deelnemende gemeenten.
Uiteindelijk stelt het centraal stembureau van elke gemeente de lokale uitslag definitief vast. In de meeste gemeenten wordt die zitting volgende week donderdag gehouden. Daarna kan de gemeenteraad nog een (gedeeltelijke) hertelling eisen. Pas volgende maand publiceert de Kiesraad de definitieve uitslagen online.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag