is hoofdredacteur en commentator van de Volkskrant
Opnieuw blijkt dat de grote techbedrijven een klein geweten hebben. De winst komt altijd op de eerste plaats, de gezondheid van gebruikers interesseert hen weinig tot niets. Het is tijd voor een hardere aanpak.
Je zou iedereen zo’n rooskleurig zelfbeeld gunnen als de grote techbedrijven. Terwijl bijna elke expert waarschuwt dat ze de democratie ondermijnen door continu polarisatie aan te wakkeren en ruim baan te geven aan desinformatie en fascistische berichten, denken de meeste techbedrijven dat ze een geluksmachine zijn, die de wereld slechts beter maakt.
Elke keer als het tegendeel blijkt, bijvoorbeeld uit de jongste onthullingen van de BBC, reageren de bedrijven verongelijkt. De Britse omroep heeft volgens TikTok totaal geen oog voor ‘de realiteit’ van hoe het bedrijf ‘miljoenen mensen in staat stelt nieuwe interesses te ontdekken, een gemeenschap te vinden en een bloeiende economie van contentmakers te ondersteunen’. Van enige deemoed is geen sprake, laat staan van enig schaamrood.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
In de BBC-documentaire Inside the Rage Machine doen klokkenluiders heel precies uit de doeken hoe TikTok en Instagram te werk gaan. Om de aandacht van hun gebruikers langer vast te houden verspreiden ze bewust borderline content, berichten die woede en haat opwekken, misogyne en racistische berichten veelal. Moderatieteams die de verspreiding van schadelijke inhoud moeten tegengaan worden juist uitgekleed.
Eens te meer blijkt dat de techbedrijven amoreel zijn. De winst komt altijd op de eerste plaats, de gezondheid van hun gebruikers lijkt hen weinig tot niets te interesseren. En eens te meer blijkt dat zelfcorrigerend vermogen ten enen male ontbreekt.
De Europese Commissie heeft haar hoop gevestigd op de Digital Services Act (DSA) die al twee jaar van kracht is en die techbedrijven onder meer verplicht om de verspreiding van desinformatie tegen te gaan. De experts die begin deze maand naar de Tweede Kamer kwamen voor een hoorzitting, waren duidelijk minder hoopvol. De DSA wordt volgens hen slecht gehandhaafd en de techbedrijven trekken zich in de praktijk weinig van de voorschriften aan, met rugdekking van de Amerikaanse president Donald Trump die de Europese regels meermaals als ‘censuur’ heeft bestempeld.
De boete van 120 miljoen euro die de Europese Commissie eind vorig jaar oplegde aan X, omdat het de DSA had overtreden – de eerste boete onder de nieuwe wet – maakte weinig indruk. Het is een fractie (0,02 procent) van het vermogen van eigenaar Elon Musk. X is bovendien in beroep gegaan.
Als het de Commissie menens is, als ze de democratie echt wil beschermen tegen de ondermijnende invloed van Big Tech, dan is steviger beleid nodig. De zwakte van de DSA is dat techbedrijven in wezen alleen een inspanningsverplichting hebben – ze hebben de plicht de verspreiding van desinformatie tegen te gaan – maar geen resultaatsverplichting: ze zijn in tegenstelling tot ander massamedia niet aansprakelijk voor de desinformatie en haat die via hun platformen wordt verspreid.
Bij een inspanningsverplichting is veel ruimte voor discussie. De techbedrijven kunnen zichzelf, hun gebruikers en de Europese Commissie wijsmaken dat ze hun uiterste best doen en ondertussen doorgaan met de verspreiding van haat.
Bij een resultaatverplichting wordt de wereld veel overzichtelijker: een platform dat strafbare inhoud verspreidt, wordt zelf strafbaar. Gezien de enorme omvang van de techbedrijven en gezien de geringe omvang van hun geweten, moet die optie serieus worden overwogen. In de tussentijd zou het goed zijn als gebruikers hun macht gebruiken om de bedrijven tot inkeer te brengen.
Source: Volkskrant