nieuwsbriefNRC Voorkennis
NRC Voorkennis Deze week houdt een hele reeks centrale banken rentevergaderingen. Hoe moeten ze reageren op de snelle stijging van de olieprijzen? Centrale bankiers zijn nog steeds getraumatiseerd door de vorige inflatiegolf.
Daar gluurt het weer, van achter het gordijn: het inflatiespook. Nog vers in het geheugen van jullie NRC Voorkennis-lezers zal de periode 2021-2023 liggen, toen het spook hevig rondwaarde in de wereldeconomie. In Nederland stegen de prijzen (volgens de consumentenprijsindex, CPI) in die periode met in totaal 17 procent. Nu, in het voorjaar van 2026, heeft het inflatiespook de gedaante van Donald Trump.
Dit is een ingekorte versie van de NRC Voorkennis-nieuwsbrief. Twee keer per week schrijft de economieredactie van NRC daarin over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Voorkennis
Toegegeven, dat is wat kort door de bocht. Maar: hoe langer de oorlog van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran duurt, des te kansrijker het scenario van langdurig hoge olie- en gasprijzen. En dan kan zich een patroon herhalen dat we kennen uit de vorige inflatiegolf: de doorwerking van die energieprijsstijgingen in prijzen van allerlei producten en diensten (die dan dus ook oplopen).
Waar inflatierisico dreigt, staat één beroepsgroep bijzonder op scherp: centrale bankiers. Zij zijn immers de hoeders van de prijsstabiliteit. Deze week houdt een hele reeks centrale banken rentevergaderingen. Maandag beet die van Australië het spits af: zij verhoogde de rente, in reactie op het gestegen inflatierisico. De Amerikaanse Federal Reserve hield daarentegen woensdag de rente ongewijzigd. Deze donderdag vergadert de Europese Centrale Bank, alsmede de Japanse, Britse en Zwitserse centrale banken.
Waar al die centrale banken nu mee zitten: reageren op een olieprijsschok is allesbehalve eenvoudig.
Centrale banken zijn geneigd een tijdelijke en/of niet al te grote prijsstijging van olie en gas door de vingers te zien. Energie is slechts één component binnen het inflatiecijfer (een ‘mandje’ waarin allerlei consumentenprijzen zitten, van elektronica tot kappers en van alcohol tot horeca). Dat inflatiecijfer zien de grote centrale banken het liefst rond de 2 procent op jaarbasis liggen. Als energie slechts kortstondig duurder is, stijgt de totale inflatie eventjes mee, maar ze zakt ook vanzelf weer als de energieprijzen dalen. Zo’n prijspiekje kun je als centrale bank prima even ‘uitzitten’.
Vervelend wordt het wanneer de energieprijsstijging hardnekkig blijkt. Want dan kan de duurdere energie de algehele inflatie omhoog gaan trekken. Dat kan op meerdere manieren:
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Wat nu gedaan? Aan de stijging van olie- en gasprijzen kunnen centrale banken helemaal niets doen: dat is het pakkie-an van Trump, Netanyahu en het Iraanse regime. Maar tegen de bovengenoemde, indirecte inflatie-effecten staan centrale banken niet machteloos: ze kunnen de rente verhogen. Een hogere rente maakt geld lenen onaantrekkelijk. Dat remt de consumptie en de investeringen af en drukt uiteindelijk ook de prijsstijgingen de kop in.
Nu is de vraag: hoelang gaat de oorlog in het Midden-Oosten duren? Niemand die het weet.
Er is een vergissing die centrale bankiers hoe dan ook willen vermijden: het inflatierisico onderschatten. Dat deden ze, achteraf gezien, behoorlijk bij de vorige inflatiegolf. Die was in 2021 begonnen door acute tekorten aan allerlei producten door de coronapandemie. De schaarste dreef de prijzen op. Ook de energieprijzen begonnen in 2021 al te stijgen. Het aanvankelijke idee bij onder meer de ECB en de Amerikaanse Fed was dat de inflatie transitory zou zijn, van voorbijgaande aard. En dat de rente dus niet, of niet heel snel, omhoog hoefde. Dat bleek een kapitale vergissing. Zeker toen de grootschalige Russische inval in Oekraïne (februari 2022) de energieprijzen deed exploderen, nam de inflatie niveaus aan die decennia niet waren gezien (de piek in de eurozone lag bij 10,6 procent in oktober 2022). Geschrokken centrale banken schroefden in allerijl de rente op.
Nu lijken centrale bankiers vastbesloten om de inflatie in toom te houden. „Wij zulllen al het nodige doen om de inflatie onder controle te houden en om zeker te stellen dat de Fransen en de Europeanen niet dezelfde inflatiestijgingen moeten meemaken zoals we die zagen in 2022 en 2023”, zei ECB-voorzitter Christine Lagarde vorige week op de Franse televisie.
De rente snel omhoog dan maar? Zo simpel is het ook weer niet.
Wat betekent dit concreet voor de Fed en de ECB, de twee belangrijkste centrale banken?