Thomas Hogeling beschouwt wekelijks de publieke opinie. Wat wordt er gezegd en vooral niet gezegd? Deze week: de onduidelijke beloften van een ‘lokale’ stem.
De gemeenteraadsverkiezingen vallen toevallig samen met mijn verhuizing. Na twintig jaar verlaat ik het centrum van Amsterdam, om ruimte te maken voor de expats. Woensdagochtend stemde ik voor laatste keer in de gymzaal van OBS de Witte Olifant, een plek die ik in gedachten ‘de Bakermat (van de democratie)’ ben gaan noemen. Ik heb één keer ergens anders gestemd, in OBS de Dromedaris in het Gelderse Beuningen.
Waar lokale partijen in Amsterdam geen voet aan de grond krijgen, is Beuningen Nu & Morgen (BN&M) razend populair. Dat is een landelijke trend; de populariteit van lokale partijen groeit. „Lokale partijen beloven vaker op lokale behoeftes in te spelen dan grote partijen, en doen dat zonder ideologische bril”, zegt politicoloog Simon Otjes tegen NU.nl. Nu geloof ik best dat ze bij BN&M weten wat er lokaal speelt, maar het is niet zo dat de lijsttrekker van pakweg CDA Beuningen in Rotterdam woont. Daarbij zou ik niet weten hoe je ‘zonder ideologische bril’ politiek kunt bedrijven, waar baseer je dan je beleid op?
In Beuningen gaat het tijdens de campagne bijvoorbeeld altijd wel even over De Plons. Het zwembad waarin ik urenlang heb moeten watertrappelen heeft moeite om het hoofd boven water te houden – wat toch een beetje voelt als gerechtigheid. De Plons drijft (sorry) op subsidie en is dus afhankelijk van politieke keuzes. Het zwembad behouden betekent een hogere onroerendzaakbelasting, geen extra kunstgrasvelden voor de Beuningse Boys, of minder geld voor groenvoorziening. Je kunt je voorstellen dat ook de lokale VVD niet staat te springen om zo’n belasting te verhogen en dat ook het Beuningse GroenLinks liever niet bezuinigt op groen.
In 2014 was het erop of eronder voor De Plons. Maar waar de ‘landelijke’ Beuningse partijen in aanloop naar de verkiezingen een voorspelbaar doch duidelijk standpunt hadden, koos BN&M geen duidelijke lijn. Dat vertelde Stefan ten Teije me, die destijds verslaggever Beuningen was voor de Gelderlander: „Ik heb drie jaar lang elke twee weken de raadsvergaderingen gevolgd en mij werd nooit duidelijk welke politieke keuze de partij zou gaan maken, op welk groot dossier dan ook.” Ook tijdens de verkiezingsdebatten bleef BN&M vaag, ondanks herhaalde pogingen van Ten Teije om duidelijkheid te krijgen.
Kiezers hadden dus geen idee wat er met De Plons zou gebeuren met BN&M aan het roer. Misschien hadden de Beuningenaren geen debatten gevolgd, de stukken in de krant niet gelezen en geen verkiezingsprogramma’s doorgespit, maar BN&M haalde in elk geval 9 van de 21 zetels. Ze konden hun coalitiepartner uitkiezen, elke tweede partij leverde een meerderheid op. Het werd D66, een keuze die ook al niet veel wijzer maakt over waar BN&M nou staat op het politieke spectrum.
Met andere woorden: stemmen mensen echt lokaal vanwege lokale onderwerpen? Volgens hoogleraar Marcel Boogers winnen lokale partijen als het vertrouwen in de landelijke politiek laag is; gemeenteraadsverkiezingen worden gezien als test voor de landelijke coalitiepartijen. Maar als je stemt op een lokale partij omdat je boos bent op landelijke partijen, dan baseer je je toch alsnog op landelijke politiek?
Hoe het ook zij, De Plons bleef dankzij een forse financiële meevaller behouden. Inmiddels zijn er plannen voor een groot nieuw zwembad tussen Beuningen en Wijchen. Dat duurt wel anderhalf jaar langer dan gepland en kost miljoenen meer dan begroot, meldde streekomroep RN7: „Het plan om gebruik te maken van de restwarmte van het nabijgelegen crematorium blijkt niet haalbaar.” Wat BN&M daarvan vindt weet niemand.