Oppositie Turkije De grootschalige protesten die Turkije in beweging brachten na de arrestatie van de burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, zijn grotendeels weggeëbd, maar de boosheid is gebleven. „We noemen onszelf een democratie, maar van democratie is geen sprake.”
Demonstranten een jaar na de gevangenneming van Ekrem Imamoglu op woensdag 18 maart in Istanbul.
Hak, hukuk, adalet: recht, wet en rechtvaardigheid, zijn misschien wel de woorden die woensdagavond het vaakst te horen zijn op het plein bij het stadhuis van Istanbul, in Sarachane. Duizenden mensen verzamelden zich daar, een jaar na de arrestatie van burgemeester Ekrem Imamoglu, om opnieuw aandacht te vragen voor zijn vrijlating.
Filiz Türk (50) houdt een bord omhoog met zijn portret. „Ik heb zijn foto in een vlag gewikkeld en zo meegenomen, omdat ik bang ben dat de politie die zou afpakken”, zegt ze. Ze staat er met haar familie, net als een jaar geleden. „Als bevolking zijn we erg ongelukkig. Ik kan nauwelijks nog naar het nieuws kijken. Ik maak me vooral zorgen over de toekomst van onze kinderen. Dat is wat me hier brengt.”
Verderop staat Sinem (38), die haar zevenjarige zoontje Can optilt. Ze heeft hem meegenomen omdat hij nieuwsgierig is. Dit is hun eerste demonstratie samen. „Er is overduidelijk onrecht in dit land”, zegt Sinem, die niet met haar achternaam in de krant wil. „We noemen onszelf een democratie, maar van democratie is geen sprake. Er is geen recht, geen rechtvaardigheid en geen functionerend rechtssysteem.” Haar stem breekt terwijl ze praat.
Een jaar eerder, op 19 maart, sloeg de stemming in de stad in een klap om. Honderdduizenden mensen kwamen op de been nadat Imamoglu door de politie uit zijn huis werd meegenomen. Hij wordt onder andere verdacht van corruptie en misbruik van gemeentelijke middelen en kan een celstraf krijgen van meer dan tweeduizend jaar. Critici stellen dat de aanklachten politiek gemotiveerd zijn, omdat hij geldt als een belangrijke rivaal van president Recep Tayyip Erdogan.
Op initiatief van de Republikeinse Volkspartij (CHP), de partij van Imamoglu, kwamen vorig jaar zeven avonden achter elkaar grote menigten bijeen. Zij eisten Imamoglu’s vrijlating en uitten hun onvrede over het regeringsbeleid. Na die eerste golf van verontwaardiging ebde het protest geleidelijk weg. Nu lijkt de energie die toen zo voelbaar was, grotendeels verdwenen.
Een demonstrant met een foto van Ekrem Imamoglu.
Volgens politicoloog Seren Selvin Korkmaz, verbonden aan denktank IstanPol, is dat niet verrassend. „Voor mobilisatie is vaak een schok nodig. Toen die eerste schok kwam, reageerde de samenleving massaal. Maar die energie is moeilijk vast te houden.” Daar kwam bij dat de Turkse regering vanaf het begin hard optrad. Er vielen tientallen gewonden en in de eerste week alleen al werden meer dan duizend mensen gearresteerd. „Na 19 maart was de verwachting dat Imamoglu langzaam vergeten zou worden en dat de partij het onderwerp zou laten vallen. Dat is niet gebeurd”, zegt Korkmaz. De CHP bleef wekelijks bijeenkomsten organiseren, onder meer in Istanbul.
Volgens Korkmaz heeft die druk van buitenaf de partij, die eerder kampte met interne verdeeldheid, dichter bij elkaar gebracht. Partijleider Özgür Özel profileerde zich het afgelopen jaar nadrukkelijk als de stem van de oppositie en staat ook nu weer op het podium. „Vandaag staan we waar het begon”, zegt Özel. „Ze dachten: we pakken één Ekrem [Imamoglu] op en dan is het voorbij. Maar een jaar later staan hier geen één, maar duizenden Ekrems.” Özel roept opnieuw op tot vervroegde presidentsverkiezingen, die nu gepland staan voor 2028. „Net als veel anderen verwacht ik dat die verkiezingen naar voren worden gehaald, waarschijnlijk naar 2027″, zegt Korkmaz. Erdogan heeft al drie termijnen achter de rug, maar heeft aangegeven opnieuw te willen meedoen.
Volgens Korkmaz brengt de periode na Imamoglu’s arrestatie de oppositie in een lastige positie. „De oppositie bestaat uit meerdere partijen en zal zich moeten verenigen om kans te maken. Imamoglu is dé persoon die die partijen kan samenbrengen, maar zit nu vast.”
In Istanbul zijn duidelijk minder mensen op de been dan het jaar ervoor, ook de sfeer is minder uitbundig. Op het plein scanderen kleine groepjes demonstranten verschillende leuzen, waarbij één eruit springt: diplomasiz Erdogan, Erdogan zonder diploma. Officieel beschikt Erdogan over een universitair diploma dat door de autoriteiten wordt erkend, maar onder tegenstanders blijven twijfels bestaan over de echtheid ervan. De kreet klinkt al langer, maar krijgt een nieuwe lading sinds de Universiteit van Istanbul besloot om het diploma van Imamoglu ongeldig te verklaren.
In Turkije is een universitair diploma vereist om je kandidaat te stellen voor het presidentschap. Die beslissing volgde kort nadat bekend werd dat Imamoglu presidentskandidaat zou worden voor de grootste oppositiepartij van het land. Dat leidde vooral tot protesten onder studenten van de Universiteit van Istanbul, die zich al snel verspreidde naar andere universiteiten in het land. Dagenlang gingen studenten de straat op om meer rechtvaardigheid te eisen.
Görkem Yalcin (21), geneeskundestudent, demonstreerde vorig jaar ook. Nu staat hij op het plein met een grote Turkse vlag op zijn rug waarop Atatürk, de stichter van de Turkse republiek, is afgebeeld. In zijn hand houdt hij een poster vast met Imamoglu erop. Yalcin merkt dat de arrestaties hun effect hebben gehad en dat veel studenten dit jaar niet meer durven te komen. „Een vriend van mij zat maanden vast. Hij is nu weer op vrije voeten, maar wil niet opnieuw in de cel belanden. Gelukkig weerhouden die arrestaties anderen niet om alsnog hierheen te komen”, zegt hij. „Ik ben verdrietig om de toestand van het land, maar ik ben hoopvol. Die hoop haal ik uit de houding van Imamoglu. Zijn standvastigheid laat zien dat er iets kan veranderen.”