Tijdens de vorige energiecrisis drukte de hoge gasprijs zwaar op de industrie in Europa. Nu is het weer spannend, maar de hardste klappen lijken in Azië te vallen.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Terwijl de Europese industrie amper is bekomen van de vorige energiecrisis, is de volgende alweer een feit. In zowel Iran als Qatar staat gasinfrastructuur in brand. Analisten vrezen dat het wereldwijde aanbod van aardgas daardoor voor lange tijd laag zal zijn. En de prijs hoog.
Afknijpen van de gastoevoer, vernietiging van energie-infrastructuur en peperduur gas; het doet allemaal sterk denken aan 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel en de Nord Stream-pijplijn werd opgeblazen. In heel Europa kwam de energie-intensieve industrie onder grote druk te staan. Productie werd teruggeschroefd en verplaatst naar andere continenten. Staat de Europese industrie opnieuw voor dat scenario?
Hoge energieprijzen zijn voor fabrieken nooit goed, zegt directeur Hans Grünfeld van VEMW, de vereniging van energie-intensieve bedrijven. ‘Als het duurder wordt om te produceren, neemt de vraag af.’
Maar een groot verschil ten opzichte van 2022 is dat de toevoer van gas destijds vooral in Europa stokte. Het kostte miljarden euro’s om het goedkope Russische gas dat via pijpleidingen naar Europa stroomde te vervangen door vloeibaar aardgas (lng), dat met schepen uit de hele wereld wordt aangevoerd.
Nu is het probleem minder Europees. Alle landen in de wereld die lng importeren hebben ermee te maken. Dat maakt het voor de industrie vooralsnog iets minder bedreigend, zegt Grünfeld. ‘Als aardgas overal ter wereld duurder wordt, is er in theorie een gelijk speelveld en maakt het voor de concurrentiepositie niet veel uit.’
Alleen: echt gelijk is het speelveld niet. Met name in de chemie hebben Europese fabrieken al te maken met oneerlijke concurrentie vanuit China, stelt Grünfeld. ‘Er zijn veel aanwijzingen dat Chinese chemiebedrijven met steun van de overheid hun producten in Europa onder de kostprijs verkopen. Als ze dat blijven doen, wordt het door hoge energiekosten nog moeilijker om te concurreren.’
Bovendien zijn lang niet alle economieën even gevoelig voor een stijgende lng-prijs. Neem de VS, een land dat zelf gas produceert en lng exporteert. ‘Daar stijgt de binnenlandse gasprijs de laatste weken een stuk minder hard dan de lng-prijs’, zegt Andreas Schroeder, analist bij ICIS, een bedrijf dat informatie over de energiemarkt levert.
De capaciteit om lng te maken in de VS is beperkt. Het gas dat niet wordt geëxporteerd, gaat naar de Amerikaanse markt. Schroeder: ‘Qua energieprijzen waren de VS daardoor een aantrekkelijke plek om te produceren. Dat verschil wordt nu groter. Een extra prikkel om productie naar Amerika te verplaatsen.’
In dit economische krachtenveld lijken in Azië nu de hardste klappen te vallen. ‘We zien dat er bijna geen lng-schepen meer naar Pakistan en Bangladesh varen’, zegt Schroeder. ‘Fabrieken en gascentrales gaan daar dan gewoon dicht. Net als drie jaar geleden zijn de allerarmsten weer de grootste slachtoffers.’
Maar ook rijke landen in Azië hebben het zwaar, met name Zuid-Korea en Japan. Hun economieën leunen nog zwaarder op de import van vloeibaar aardgas dan die van Europa – Europa krijgt ook via pijpleidingen uit Noorwegen, Rusland en Noord-Afrika gas binnen.
Donderdag maakte de Koreaanse regering bekend dat het overweegt sancties op Russische olie en gas te verlichten om de pijn voor de eigen economie te verlichten. Schroeder: ‘We zullen de komende tijd gaan zien hoe dit zich ontwikkelt en waar de industrie het het zwaarst krijgt.’
Op de korte termijn zullen Europese bedrijven investeringsbeslissingen uitstellen, verwacht de Utrechtse hoogleraar duurzame industrie Gert Jan Kramer. ‘Er is nu zoveel onzekerheid dat niets doen een logische reflex is.’
Europa wordt er nogmaals van doordrongen dat de Europese economie te afhankelijk is van de import van energie. Zowel Grünfeld van VEMW als Kramer hoopt dan ook dat de huidige crisis ertoe leidt dat de industrie sneller wordt vergroend.
Als het aan Grünfeld ligt, komt het kabinet ook terug op het besluit om de gasputten in Groningen vol te storten met beton. ‘Daar is veel politieke moed voor nodig, maar het is onverstandig om het Groningenveld niet achter de hand te houden voor noodsituaties.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant