De rechtspopulistische Janez Jansa maakt zondag kans om voor de vierde maal premier te worden van Slovenië. In Europese hoofdsteden wordt de opmars van de Orbán-bondgenoot met argusogen gevolgd.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Ik kan nog wel een rondje, moet Janez Jansa gedacht hebben toen hij besloot om opnieuw op te gaan voor het premierschap van Slovenië, het propere landje dat ligt ingeklemd tussen Italië, Oostenrijk en Kroatië. Als hij zondag wint, zou hij voor de vierde keer premier worden.
De 67-jarige politieke veteraan verloor de laatste verkiezingen van 2022, maar vier jaar later lijkt hij helemaal terug, met een trumpiaans programma en dito streken. Zo pakt hij kritische media en journalisten aan met aanvallen en intimidatie.
In het staartje van de campagne gaat hij vol in de aanval tegen de huidige links-liberale premier Robert Golob wegens vermeende corruptie. Vorige week lekten geluids- en videofragmenten uit waaruit zou blijken dat partijprominenten hun politieke invloed hebben misbruikt. Volgens de inlichtingendienst zit het omstreden Israëlische bedrijf Black Cube achter het lek. Uit onderzoek van Sloveense media zou blijken dat dit privé-spionagebedrijf is ingeschakeld door Jansa’s Sloveense Democratische Partij (SDS). Golob ontkent de corruptieaantijgingen en beticht zijn tegenstrever van ‘hoogverraad’.
Internationaal toont Jansa zich een man met twee gezichten: voorstander van hulp aan Oekraïne, sancties tegen Rusland en lidmaatschap van de Navo, maar ook een groot bewonderaar van president Donald Trump en bondgenoot van de Hongaarse premier Viktor Orbán. Vanuit Brussel worden de verkiezingsstrijd daarom met argusogen gevolgd. Als Jansa wint, krijgt de Hongaarse dwarsligger een bondgenoot aan zijn zijde tijdens EU-toppen.
Jansa draait al decennia mee in de Sloveense politiek. In zijn jonge jaren, toen het land deel uitmaakte van het communistische Joegoslavië, was hij een fervent verdediger van vrije media. Hij gold als een dissident en schreef kritische artikelen over het Joegoslavische leger.
Zijn paspoort werd ingetrokken en in 1988 werd hij zelfs gearresteerd en veroordeeld wegens het ‘verraden van militaire geheimen’. De Slovenen pikten zijn arrestatie niet en gingen de straat op. De protesten vormden het begin van de ‘Sloveense lente’.
Slovenië was toen al democratischer dan de rest van Joegoslavië. Het maakte zich in 1991 als eerste los uit het voormalige communistische land. Jarenlang waren de Slovenen daar heel trots op. Het was ze gelukt zichzelf in de kortst mogelijke tijd te bevrijden met een minimum aan bloedvergieten. Slovenië werd een modelstaatje, een mini-Oostenrijk met bergen, sneeuw, chaletjes en een vleugje Italië.
Jansa dong in 1988 al mee naar het voorzitterschap van de Communistische Jeugd. Hij was later een van de oprichters van de eerste oppositiepartij: de Sloveense Democratische Unie.
Na de eerste vrije verkiezingen van het land, in mei 1990, werd hij minister van Defensie. Maar hij werd uit zijn ambt gezet omdat hij als minister wapens verkocht zou hebben aan strijdende partijen in de Joegoslavische oorlogen. Hij vertrok met de SDS uit de regering en ging tien jaar in de oppositie. In 2004 werd hij premier. In 2012 lukte dat nog een keer, en voor het laatst was hij minister-president van 2020 tot 2022.
Alleen de eerste regeringsronde bleef hij vier jaar aan de macht. De twee andere keren kwam hij ten val na respectievelijk één en twee jaar, door corruptieschandalen en de ineenstorting van zijn regeringscoalities.
Zijn korte regeertermijnen werden gekenmerkt door ernstige politieke polarisatie en economische problemen. De vrijheid van de kritische media stond onder zijn premierschap onder zware druk.
Jansa haalde het Nederlandse nieuws toen hij het in 2021 aan de stok kreeg met Europarlementariër Sophie in ’t Veld (D66) en premier Mark Rutte. De ruzie ging over een tweet, Jansa’s favoriete aanvalswapen. Hij had In ’t Veld en een groepje andere Europarlementariërs ‘marionetten’ van de miljardair en filantroop George Soros genoemd – een rechts-populistische complottheorie met een lelijk antisemitische luchtje. Later verspreidde hij een ander lijstje met onder meer VVD’er Hans van Baalen, die toen al was overleden.
Rutte noemde de tweets ‘smakeloos’ en bracht zijn boosheid over aan de Sloveense ambassadeur in Nederland. Ook de kritische pers viel over hem heen. De krant Primoske Novice schreef: ‘De man heeft in toenemende mate bewezen dat hij de vrijheid van meningsuiting verwart met een gebrek aan goede manieren.’
In 2022 moest Jansa voor de derde keer het veld ruimen, toen hij de verkiezing verloor van de groene Robert Golob. Deze ingenieur en oud-wildwaterkanovaarder is ook in 2026 zijn belangrijkste tegenstander.
In zijn strijd tegen de huidige premier krijgt Jansa hulp van het weekblad Demokracija, de officieuze spreekbuis van Jansa’s partij. Golob wil ‘lhbti-cultuur introduceren op scholen’, heet het. Het blad waarschuwt de kiezers vast voor geknoei met stembussen. Nieuwssite Nova24, ook uit de Jansa-stal, zegt dat Golob het land zal overspoelen met ‘radicale moslimmigranten’.
Komende zondag hoopt Jansa op revanche. De vooruitzichten zijn gunstig: in de jongste peilingen ligt zijn SDS 6 procentpunten voor op Golobs Vrijheidsbeweging (GS).
Malik Armani (VVD-Europarlementariër): ‘Jansa wil lid worden van een sinistere club van EU-leiders die geen respect hebben voor de rechtsorde.’
Eric Maurice (Robert Schuman Stichting, Brussel): ‘Hij geniet van zo’n dwarse positie. Hij heeft er baat bij om in eigen land te doen of hij zaken in de EU verandert.’
Robert Golob (huidige premier Slovenië): ‘Janez Jansa wil de Europese Unie opbreken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant