In China zijn vrouwelijke stand-upcomedians de laatste jaren razend populair geworden. Maar nu de geboortecijfers in een vrije val zijn beland, duldt de Chinese overheid steeds minder grappen over het huwelijk of kinderen krijgen.
is correspondent China voor de Volkskrant. Ze woont in Beijing.
‘Ik lig al twee dagen met koorts op bed’, schreef stand-upcomedian Xiao Pa (33) op socialemediaplatform Weibo, vanuit haar thuisstad in Xinjiang waar ze Chinees Nieuwjaar doorbracht. Nog een gelukje, zo troostte ze zichzelf, dat ze geen man of kinderen had: ‘Anders had ik me alsnog uit bed moeten slepen om voor hen te koken.’
Maar grappen over gelukkig ongetrouwd en kinderloos zijn, daar kan Beijing niet om lachen. Xiao Pa’s Weibo-account werd tijdelijk geblokkeerd. Haar opmerking was in strijd met een nieuw verbod op berichten die ‘gendertegenstellingen aanwakkeren en angst rond huwelijk en het krijgen van kinderen aanjagen.’
‘In zekere zin zagen we het aankomen’, zegt een mannelijke comedian, die alleen anoniem wil spreken. De vrouwelijke comedians die voor dit stuk zijn benaderd, sloegen allemaal het interviewverzoek af. Hij wist van het beleid en hoorde via vrienden bij socialemediabedrijven dat de ruimte voor ‘lhbti-zaken of feministische dingen’ online kleiner zou worden. ‘Maar ik besefte niet dat ze zo streng zouden zijn.’
De laatste jaren zitten vrouwelijke stand-upcomedians in China enorm in de lift, met acts over onder meer partnergeweld, de druk om te trouwen en kinderen te krijgen. ‘Shows met alleen vrouwen in de line-up verkopen bijna standaard uit’, zegt de comedian. In vijf jaar tijd steeg hun aandeel in populaire stand-up-tv-programma’s tot ongeveer twee vijfde.
Xiao Pa brak in 2025 in zo’n tv-programma door met gitzwarte grappen over haar gewelddadige en drankverslaafde vader, die zevenmaal hertrouwde. Op de vraag waarom hij telkens opnieuw trouwde, zei hij dat hij haar nog een broer wilde schenken. Die kon haar later beschermen, als haar man haar zou slaan. ‘Dat was zijn pitch’, aldus Xiao Pa. ‘Zo besefte ik dat een man mij misschien nooit zou liefhebben, maar ik zéker door een man zal worden geslagen.’
Het zijn de ‘belachelijke’ situaties waarin Chinese vrouwen verkeren die stand-uppers een goudmijn aan materiaal bieden, vertelt een 31-jarige vrouwelijke theatermaker, die de stand-up-scene goed volgt. Zo voerde Beijing tot 2015 de eenkindpolitiek, maar sinds de geboortecijfers instortten sloeg het beleid om. ‘Eerst was het: je mag geen kinderen krijgen, en nu is het opeens: krijg er zo veel mogelijk!’
Begin deze maand zou Xiao Pa optreden tijdens een avond met vrouwelijke comedians. Maar nadat haar account op Weibo was geblokkeerd, werd ze vervangen. Datzelfde weekend werd een onewomanshow over het krijgen van kinderen geannuleerd ‘wegens overmacht’ – dat duidt meestal op overheidsingrijpen.
Toch vonden rondom vrouwendag op 8 maart meerdere shows met uitsluitend vrouwelijke comedians plaats. Bij zo’n show in Beijing vertelt de 38-jarige Mi dat ze was gekomen ‘vanwege het nieuws over Xiao Pa.’
De in Zwitserland werkende bezoekster was even in de hoofdstad op de terugweg van haar nieuwjaarsvakantie in haar thuisdorp in Guangxi. Daar bleek bij aankomst dat haar ouders rituelen wilden uitvoeren om haar huwelijkskansen te vergroten. Veelzeggend, vond ze: ‘Ze beschouwen me pas geslaagd als ik getrouwd ben.’
De zaal in Beijing zit vol met zo’n zeshonderd vrouwen en een tiental mannen. Ze lachen daverend – een octaaf hoger dan een gemengd publiek – om betrekkelijk brave grappen. Alle teksten op het podium moeten vooraf door een censor worden goedgekeurd, en gezien de spanningen zullen de vrouwen zich daar strikt aan gehouden hebben.
Drie comedians met kort haar grappen dat ze vaak voor mannen worden aangezien, maar over queer thema’s begint niemand. Een comedian komt het dichtstbij door te stellen dat zij nooit een vrouw zou kunnen daten: ‘Want ik geloof dat er in een relatie maar plaats is voor één persoon die verslaafd is aan RedNote’ – refererend aan een Instagramachtige app die populair is bij vrouwen.
Het hardst wordt gelachen om de grap van een comedian die als skileraar voor kinderen werkt. Haar was opgevallen dat jongens vaker in de kreukels belanden: ‘Volgens mij zijn jongens iets te zelfverzekerd’, zegt ze. Adempauze. ‘Misschien niet alléén op het gebied van sport.’
De grap doet denken aan die waarmee Yang Li, de bekendste vrouwelijke comedian, in 2020 haar naam vestigde. In een tv-show grapte zij over het ‘mysterie van de man’: ‘Hoe kun je zo gewoontjes zijn, en toch zo zelfverzekerd?’ Sindsdien is de puxinnan – de gewone-maar-zelfverzekerde man – een staand begrip. Yang Li’s succes betekende de doorbraak voor vrouwen in stand-up, zegt de mannelijke comedian: ‘Dat was het moment waarop vrouwen zeiden: dit is nu ons ding. Dit is een stem voor ons.’
Maar al snel volgde felle kritiek van gekrenkte mannen. Door hun boycotdreigingen kan Yang Li tot op de dag van vandaag geen sponsors vinden. Ze treedt wel op. Censuur komt in China dus niet alleen van de overheid, maar ook van een brede conservatieve onderstroom.
Of er een bredere repressie van vrouwelijke stand-up komt, is nog niet duidelijk. Maar de jaarplannen die Beijing vorige week presenteerde bieden weinig hoop. Daarin staat dat China ‘positieve opvattingen over huwelijk en kinderen krijgen’ gaat bevorderen. Op RedNote is te zien hoe dat uitpakt: wie daar ‘wil niet trouwen’ intikt, wordt doorgestuurd naar de richtlijnen die het promoten van ‘ongezonde waarden zoals niet trouwen en geen kinderen krijgen’ verbieden.
Deze zomer komt er weer een stand-up-tv-programma op de buis. Dan worden de nieuwe grenzen zichtbaar, denkt de mannelijke comedian: ‘We zullen zien hoe vrouwen hun materiaal aanpassen, om toch te kunnen zeggen wat ze willen.’
Toch is de sfeer bij de comedyshow na afloop uitgelaten. De vrouwen stromen lachend naar buiten, druk napratend. Twee vriendinnen zeggen niet te geloven dat vrouwelijke comedy het zwijgen kan worden opgelegd. ‘Nee joh’, zegt twintiger Feili. ‘Weten nu niet tien keer zoveel mensen wie Xiao Pa is?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant