is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
‘Paniek is niet nodig’, zei Erik Verhoef, lid van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. En mijn eerste gedachte was: na die uitspraak kan hij wel vergeten dat er iets zal komen van de maatregelen om in de toekomst nog genoeg schoon drinkwater te hebben. Hierover bracht de raad onder zijn aanvoering van de week advies uit.
Verhoef zegt niets raars. Paniek is natuurlijk nooit raadzaam. Paniek overweldigt je zozeer dat je niet goed meer in staat bent om beslissingen te nemen. Paniek in een samenleving is massahysterie. Ik weet alleen niet of ons bestuur nog in staat is om tot belangrijke keuzen te komen zónder paniek.
Er zit een drinkwatertekort aan te komen. Mag ik als bekend veronderstellen dat dat een ramp zou zijn? En dat het onderwerp dus urgent is? Misschien voor de zekerheid de woorden ‘primaire levensbehoefte’ laten vallen?
En de vaststelling is niet nieuw. Een keur aan gezaghebbende instituten waarschuwt al jaren voor een tekort door overmatig gebruik, klimaatverandering, bevolkingsgroei en vervuiling. En nu is het ook weer niet zo dat de politiek hier helemaal niet op reageert. Onder het vorige kabinet kwam er een heus ‘actieprogramma’. De adviesraad stelt nu alleen droogjes vast (sorry) dat dat pijnlijke keuzen uit de weg gaat: landbouw verminderen of zelfs – ondanks de woningnood – bouwplannen aanpassen.
Die belangen krijgen steevast voorrang boven drinkwatervoorziening onder de veronderstelling dat het water niettemin altijd wel uit de kraan zal blijven komen. ‘Een gevaarlijke aanname’, luidt het oordeel van de adviesraad.
Het meer fundamentele verschil tussen hoe de politiek kijkt en hoe de adviesraad kijkt is dit: ‘In het actieprogramma krijgen de acties die ná 2030 nodig zijn nauwelijks aandacht, terwijl juist een langetermijnblik nodig is.’ De adviesraad heeft vooruit gedacht tot, geen grap, het jaar 2100.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het eind van deze eeuw! Wie, zoals ik, regelmatig ziet hoe goedbedoelende ambtenaren al ronddravend de grootst mogelijke moeite moeten doen om verder te kijken dan het eind van de week, beseft hoe slecht de reikwijdte van dit advies past op de gangbare aandachtsspanne in de Haagse binnenwereld. Daar is meestal bepalend: de politiek wil iets en zij wil het nú. In het laatste jaarverslag, met een oproep om de belangen van toekomstige generaties beter te verankeren, spreekt de Raad van State van ‘de tirannie van het hedendaagse’.
Verantwoordelijk minister Karremans (VVD) had dan ook geen tijd nodig om direct een van de voorstellen voor drinkwatervoorziening af te schieten. De Raad voor de leefomgeving suggereert om voor excessief gebruik, zoals bij het vullen van een zwembad, een hogere prijs te vragen. Op de site van omroep WNL was direct te lezen dat Karremans hier niks in zag. Hij schermde met een onderzoek waaruit zou blijken dat die beprijzing weinig uithaalt.
Dat is geen serieuze reactie. Ze zijn bij die adviesraad niet op hun achterhoofd gevallen. Het betreffende onderzoek, in 2024 in opdracht van het ministerie verricht, wordt besproken en gewogen, waarna de raad tot een onderbouwde, andere conclusie komt. Tragisch genoeg zijn dit soort wezenlijke gegevens niet relevant in de door techbedrijven voortgestuwde modderstroom die voor onze publieke ruimte moet doorgaan. Daarin lonen voor een politicus snelheid en een ontspannen omgang met de feiten.
Goede kans dat zulke vlotte uitspraken ongeclausuleerd op een of ander platform belanden. En dat is welkom, want het idee dat mensen meer moeten gaan betalen voor kraanwater is uiteraard een onprettig beeld dat elke politicus met ambitie het liefst onder een extra lange douche van zich af wast.
Kun je politici dit gedrag kwalijk nemen? We foeteren veel op ze, maar er is reden om empathie met ze te voelen. Hoe moet je eigenlijk politicus zijn als een partij het ene moment twintig zetels kan halen en het volgende moment nul? Je moet wel uit heel bijzonder hout zijn gesneden wil deze permanente druk niet alle bedachtzaamheid uit je lichaam persen.
In de Volkskrant las ik over de zes ‘ministeriële taskforces’ waarvan premier Jetten persoonlijk voorzitter is: woningbouw, stikstof, vestigingsklimaat, effectiviteit van de overheid, asiel en ondermijning. Zeker vier zijn crises geworden, of hebben daar trekken van gekregen, omdat onder Jettens voorgangers de nodige knopen niet zijn doorgehakt. Misschien dat nu doorbraken mogelijk zijn. Dat is dan alleen omdat er éérst paniek is georganiseerd.
Op asielterrein wilden vorige kabinetten hun onvermogen verbloemen om het aantal asielzoekers te verminderen met een vorm van magisch denken: als we geen opvangplekken hebben, zullen ze niet meer komen. Inmiddels is het zover dat minister Van den Brink gemeenten oproept ‘om op korte termijn met spoed noodopvang te realiseren’. Hoe noem je zo’n taalfiguur?
Deze op korte termijn met spoed gerealiseerde noodopvang maakt elk ordentelijk proces onmogelijk en sloopt het resterende draagvlak voor duurzame opvang.
En dan laten Jettens ‘taskforces’ nog de opgave buiten beschouwing om, na decennia verwaarlozing, koortsachtig de landsverdediging te herstellen. Commandant der strijdkrachten Eichelsheim wilde afgelopen week nog geen dag een pas op de plaats maken toen het ene na het andere gebied bij oefeningen in de fik vloog. ‘We hebben die 365 dagen per jaar hard nodig.’ Zo lang gedraald, zo veel vooruitgeschoven, dat je geen kant meer op kunt.
Nee, willen we dat er in het jaar 2100 nog water uit de kraan komt, dan kunnen we wel degelijk het beste nu vast in paniek raken.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant