De Amsterdamse Stichting Stolpersteine kan de vraag naar struikelstenen nog altijd niet aan. De aanvraagstop van vorig jaar is vrijdag verlengd. De vraag is wisselend door het hele land, wat deels komt door de werkwijze van de stichtingen, blijkt uit een rondgang van NU.nl.
De stop in Amsterdam loopt al sinds november 2025 en gaat door tot 1 september, besloot de stichting vrijdag. Ze werken aan een nieuwe site en de wachtlijst is met 900 aanvragen nog steeds lang, zegt vrijwilliger Josje Calff. Ongeveer 45 procent van die verzoeken zijn van familieleden, vaak hoogbejaard. Ouderen krijgen voorrang zodat ze de plaatsing van de stenen nog kunnen meemaken.
Stolpersteine zijn goudkleurige tegeltjes met namen van joodse of andere slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Ze worden in de stoep voor hun voormalige verblijfplaats gelegd. De tegels worden handgemaakt door Stiftung Spuren, de organisatie van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Hij legde begin jaren negentig de eerste stenen illegaal neer. Nu liggen er meer dan 100.000 door heel Europa, waarvan ruim 10.000 in Nederland.
Demnig maakte de stenen eerst zelf, maar door de grote vraag worden ze nu gemaakt in drie werkplaatsen: Berlijn, Elbenrod en sinds 2021 ook in Amsterdam. Maar laatstgenoemde levert aan de gehele Benelux, waardoor de productie voor de hoofdstad beperkt blijft. "De belangrijkste bottleneck is dat wij per maand 56 stenen mogen bestellen", vertelt Calff.
Uit een rondgang blijkt dat de vraag naar struikelstenen in Nederland wisselend is. Dat komt deels door de werkwijze van lokale stichtingen die zich hiermee bezighouden. Sommige leggen de tegels niet op aanvraag, maar op basis van eigen historisch onderzoek, en soms stuit de plaatsing van een tegel zelfs op weerstand.
Het aantal aanvragen in Amsterdam is sinds corona sterk toegenomen, zegt Calff. In 2025 lag het aantal aanvragen tussen de 40 en 80 stenen per maand. Momenteel staan er nog 60 aanvragers op de wachtlijst.
In Amsterdam denken ze dat de populariteit een generatiekwestie is. Vroeger werd over de oorlog gezwegen, legt Calff uit. Jongere generaties voelen nu de tijd en ruimte om voor hun familieleden stenen aan te vragen. Calff: "Ook denken wij dat het toenemende aantal Stolpersteinen dat inmiddels in de stad ligt andere mensen op een idee brengt."
De andere stichtingen hebben niet zo'n aanwas aan aanvragen. Vele doen zowel onderzoek als aanvragen, zoals in Amersfoort en Leiden. In de laatstgenoemde stad werd in 2013 de eerste tegel gelegd. Nu liggen er zeker 126 tegels. Die worden weinig op aanvraag geplaatst; ze komen vooral voort uit historisch onderzoek, zegt Barbera Bikker van Stichting Herdenking Jodenvervolging Leiden.
In Deventer leggen ze ieder jaar tussen de 25 en de 30 stenen. Daar komen de aanvragen van familie van de slachtoffers en bewoners die nu in het huis wonen.
In Almelo zijn de afgelopen tien jaar 268 stenen gelegd voor joodse en verzetsslachtoffer. "Wij zijn, voor zover wij kunnen nagaan, nu klaar", zegt Joop Israel van werkgroep Stolpersteine Almelo. De meeste zijn gelegd op initiatief van de stichting, omdat er volgens Israel geen nabestaanden zijn van de joodse slachtoffers. De stenen worden elk jaar op 4 mei gepoetst door scholieren en vrijwilligers.
De meeste steden zien dat het grootste deel van de tegels naar joden gaat, gevolgd door verzetsstrijders. In principe komt iedereen in aanmerking die slachtoffer werd van de Duitse bezetter, of die nu vervolgd, gedeporteerd of vermoord werd.
Zo richt Stichting Stolpersteine Nijmegen zich eerst op de joodse slachtoffers. "Omdat de groep joodse medeburgers het grootst is en de minste aandacht gekregen heeft, hebben we besloten te beginnen met het leggen van Stolpersteine voor deze groep", licht de secretaris toe. Elk jaar komen er ongeveer 25 stenen bij. De burgemeester en de rabbijn zijn altijd bij de leggingen aanwezig, alsmede vaak honderd belangstellenden.
De stichting van de gemeente Meierijstad heeft struikelstenen gelegd bij een eenmalig project in 2023. "Alle stenen werden op ons eigen (burger)initiatief aangevraagd en betroffen alle zeventien joodse slachtoffers en één niet-joods slachtoffer", zegt voorzitter Maurice van Hees.
De organisaties kunnen vrijwel altijd rekenen op medewerking, al klinkt er heel soms weerstand. In Amersfoort is één keer bezwaar aangetekend op ruim 420 herdenkingsstenen. "Die bewoners hebben jonge kinderen en vinden het een akelig idee om dagelijks langs de herdenkingsstenen te lopen", deelt Monique Zwart van Herdenkingsstenen Amersfoort.
In Amersfoort zijn een paar stenen niet gelegd op verzoek van nabestaanden. De redenen waren bijvoorbeeld dat het te pijnlijk was, dat de locatie ongeschikt werd gevonden of dat de stoep niet respectvol werd geacht, omdat voetgangers over de gedenkstenen lopen.
In Lochem is één keer sprake geweest van heftige weerstand. Weken voor de steenlegging was een deur bij het pand, een ggz-instelling, opengebroken. Er was een davidsster gekerfd in de bakstenen en het woord 'jood'. "In overleg met de burgemeester hebben we besloten ons er niet van te weerhouden de stenen te leggen en er is aangifte gedaan van deze laffe reactie", zegt Pieter Arts van stichting Stolpersteine Lochem. Hij benadrukt dat ze voor de rest altijd "verwarmende instemming" krijgen.
In Leiden was er slechts één keer weerstand van een bewoner, "maar dat kwam juist door sterke betrokkenheid en omdat zo’n steen als heftig werd ervaren", zegt Bikker.
Source: Nu.nl algemeen