Loosdrecht vormde dagenlang het decor van grootschalige anti-azc-protesten. Opvallende noviteit: de vrouwenmars van vorige week zaterdag. Daarop kwam veel kritiek. ‘De gedachte dat vrouwen veel te vrezen hebben van migranten wordt al ruim 25 jaar verspreid door uiterst rechts.’
Rik Kuiper en Esma Linnemann zijn verslaggevers van de Volkskrant.
Roze bodywarmers, roze blazers, roze tussenjassen en roze oorbellen. In Loosdrecht liepen afgelopen weekend honderden vrouwen in de avondzon, op de maat van Beyoncés hit Run the World (Girls).
De vrouwen droegen borden met ‘Is onze veiligheid niet belangrijk meer?’ en ‘Wij eisen de nacht op’. Op sommige borden waren hartjes getekend.
Maar ze scandeerden ook dit: ‘Azc, weg ermee.’
Het Hilversumse raadslid Frederique Durlacher liep mee in deze vrouwenmars. ‘Een politieman zei: ‘Ik heb nog nooit zoveel Porsches zien voorrijden bij een demonstratie.’ Ze lacht: ‘Dit is natuurlijk wel het Gooi’. Al die roze vestjes en gouden knoopjes, dat hoort volgens haar bij Loosdrecht. ‘Het zou me niets verbazen als het met een glas chardonnay in de hand is bedacht. Ik zag veel vriendinnengroepen en vrouwen die elkaar hartelijk groetten.’
Durlacher, die zich zich twee jaar geleden afsplitste van de partij BVNL van Wybren van Haga, steunt de boodschap van de mars, die volgens haar gemoedelijk en vrolijk was. ‘De komst van een groep mannelijke asielzoekers is Loosdrecht rauw op het dak gevallen. Bewoners zijn niet gehoord en maken zich terecht zorgen over hun kinderen die straks langs de noodopvang naar school moeten fietsen.’
Een vrouwenmars is een nieuw fenomeen bij het azc-protest, zeggen deskundigen tegen de Volkskrant. ‘Ik heb dit in Nederland nog niet eerder gezien’, stelt Willem Wagenaar, onderzoeker bij de Anne Frank Stichting.
Dat ziet ook Iris Beau Segers, mediawetenschapper aan de Universiteit van Oslo en gepromoveerd op onderzoek naar asielprotesten. ‘Maar de gedachte dat vrouwen veel te vrezen hebben van migranten is natuurlijk niet onbekend. Die wordt al meer dan 25 jaar verspreid door uiterst rechtse politici.’
De organisatoren zijn in de media terughoudend en blijven (grotendeels) anoniem. Uiteindelijk reageerden ze pas vrijdagmiddag, en alleen schriftelijk, op vragen van deze krant.
Ondertussen lijkt het idee van zo’n mars ook elders aan te slaan. In Utrecht en Apeldoorn staat deze zaterdag eveneens een vrouwenmars op de rol. Op 16 mei: Hellevoetsluis.
Is in Loosdrecht een nieuwe protestcultuur geboren? En welke invloed hebben demonstrerende vrouwen en kinderen op het asieldebat?
De vrouwenmars in Loosdrecht volgde op een week van protest. Aanleiding was het bericht op 17 april dat de gemeente tijdelijk 110 asielzoekers ging opvangen in het gemeentehuis van Wijdemeren, gelegen in Loosdrecht. Ze zouden binnen een week komen, voor maximaal zes maanden.
Bewoners voelden zich overvallen en uitten via een petitie hun zorgen over ‘leefbaarheid en veiligheid’. Die petitie is ruim 4.500 keer ondertekend.
Ook gingen ze avond aan avond de straat op, geregeld vergezeld door aanhangers van het extreemrechtse Defend Netherlands, dat overal in het land demonstreert tegen beoogde opvanglocaties. De ME moest meermaals ingrijpen, onder meer omdat er met eieren en zwaar vuurwerk werd gegooid. ‘We gaan door tot ze luisteren’, schreef Defend Netherlands op Instagram.
Wilde geruchten stookten het vuur op. Dat de gemeente al veel eerder wist dat er asielzoekers kwamen, want er was een buslijn omgelegd. Dat er alleen overlastgevers zouden komen die elders waren weggestuurd. Dat de opvang na 1 november gewoon doorgaat. Allemaal niet waar, zegt burgemeester Mark Verheijen (VVD). ‘Desinformatie gaat sneller rond dan we die kunnen weerleggen.’
Vorige week woensdag raakte een agent gewond bij een demonstratie, die donderdag noemde minister David van Weel (Justitie, VVD) de relschoppers ‘tuig’. Weer een dag later meldde het gemeentebestuur dat er geen 110 maar zeventig asielzoekers zouden komen.
Dat besluit was genomen ‘na gesprekken met inwoners’ tijdens inloopbijeenkomsten, benadrukt burgemeester Verheijen. ‘We zwichten niet voor gewelddadige demonstranten. Als we naar hen hadden geluisterd, was het hele plan van tafel gegaan. Daartoe waren we niet bereid.’
Tegen het decor van deze gewelddadige acties ontstond het idee voor een vrouwenprotest. ‘We willen laten zien dat je ook vreedzaam je stem kan laten horen’, zei een van de organisatoren in De Gooi- en Eemlander. ‘Met vlaggen en fluitjes kom je ook een heel eind.’ Ze had zich mateloos geërgerd aan de relschoppers. ‘Ik moest zelfs vluchten voor het vuurwerk.’
Via sociale media verspreidden de vrouwen een zuurstokroze pamflet met hartjes en een venussymbool. ‘Ik ben bij de vrouwenmars op zaterdag 25 april. Jij ook?’
Ook Danique de Jong, oprichter van Wij Eisen de Nacht Op, ontving een uitnodiging. ‘Ik kreeg een enthousiast berichtje van de organisatie, of ik ook wilde komen.’
De Jong begon met het initiatief na de moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude, vorig jaar augustus. De verdachte, vermoedelijk een Nigeriaan, verbleef in een azc. Maar (seksueel) geweld tegen vrouwen is een probleem van de hele samenleving, zegt De Jong, niet alleen van mannen in asielprocedures. Dat benadrukken ook onderzoekers en vrouwenorganisaties.
De Jong: ‘Ik begrijp dat sommige vrouwen in Loosdrecht oprecht bang zijn voor de komst van mannelijke asielzoekers. Maar die angst wordt ze aangepraat vanuit radicaal-rechtse groepen. Ik heb uitgelegd dat ik niet zou komen en niet wilde dat de naam van mijn beweging werd gebruikt.’
Volgens Willem Wagenaar van de Anne Frank Stichting strijden sinds de moord op Lisa twee analyses om voorrang. Eén: we hebben een mannenprobleem, we pakken de nacht terug. Twee: het is een migrantenprobleem. ‘Die narratieven beconcurreren elkaar in het maatschappelijk debat. En ze versterken elkaar. Dat zag je bij de rellen op het Malieveld. Daar kwamen mannen uit de voetbalscene op af. Zij dachten: ‘Pardon, een mannenprobleem? Wij hebben Lisa niet vermoord!’’
Volgens onderzoeker Iris Beau Segers kunnen de beweegredenen om mee te doen aan demonstraties tegen een azc divers zijn: ‘Sommige deelnemers baseren zich op uiterst rechts gedachtengoed, anderen geloven desinformatie over de risico’s, weer anderen zijn ontevreden over de lokale overheid.’
Segers benadrukt dat azc’s ‘in de meeste gevallen’ geen grote problemen veroorzaken. Dit blijkt ook uit recente onderzoeken rondom azc-locaties, onder meer uitgevoerd door Bureau Beke. Bewoners rond asiellocaties geven hun veiligheidsgevoel een voldoende.
Voor deelnemers aan de mars staan vrouwen en kinderen centraal. ‘Die werd bezocht door een brede groep inwoners uit Loosdrecht, onder wie vriendinnengroepen, moeders, dochters, kinderen en klasgenoten, meiden van de sportclubs zoals , voetbalteams’, reageert een moeder uit de omgeving en woordvoerder van de vrouwenmars, die haar naam liever niet noemt.
Er liepen ook vrouwen mee met vlaggen en een banner met ‘Defend Loosdrecht’. Die vlag roept sterke associaties op met het extreemrechtse Defend Netherlands. Het Instagram-account Defend Loosdrecht (bijna tweehonderd volgers) volgt ook verschillende Defend-groepen.
De maker van de vlaggen, Sander Muller, zegt dat hij niets van Defend-groepen afwist. ‘Dat logo ging rond in een appgroep.’ Volgens de organisatie had de mars geen politieke insteek, aldus de woordvoerder. ‘Eventuele uitingen van individuele deelnemers staan los van de organisatie en weerspiegelen niet de intentie van de mars als geheel.’
In de eerste verslaggeving werd het vreedzame karakter van de mars benadrukt, maar in de dagen erna kwam er ook stevige kritiek. Zo zei Lidewij Baart van Dolle Mina in het tv‑programma Nieuws van de Dag: ‘Wie onze leuzen misbruikt om vluchtelingen en asielzoekers te demoniseren, strijdt niet voor vrouwenveiligheid maar misbruikt de strijd hiervoor.’
In de Volkskrant schreef klinisch neuropsycholoog en universitair docent Anne Buunk: ‘Een enorm groot probleem, geweld tegen vrouwen en meisjes, wordt hier geracialiseerd, gevoed door misinformatie en framing door overwegend extreemrechtse groeperingen.’
Dat opiniestuk, en met name de kop (‘De 600 vrouwen in Loosdrecht kozen voor haat in plaats van dialoog’), schoot niet alleen sommige lezers, maar ook de vrouwen achter de mars in het verkeerde keelgat. Ze zeggen wél contact te hebben met de gemeente en met gemeenteraadsleden. De organisatoren betreuren het dat ze worden geframed als haatzaaiers en dat het stuk vrouwenorganisaties lijnrecht tegenover elkaar zet, ‘terwijl het ons in de kern om hetzelfde gaat: de veiligheid van vrouwen en kinderen’.
Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit Amsterdam, begrijpt die teleurstelling wel. ‘Ik zie deze mars wel degelijk in het verlengde van de protesten na de moord op Lisa. Toen ging het maatschappelijke gesprek ook over meisjes die veilig naar hockey moesten kunnen. Ik kan me voorstellen dat organisatoren van de mars in Loosdrecht nu denken: wij komen toch op voor dezelfde waarden?’
Toch zal het voor de vrouwengroep uit Loosdrecht lastig worden om aansluiting te vinden met groepen als Dolle Mina. ‘Die willen zich niet associëren met de rechts-radicale sfeer rondom de protesten in Loosdrecht en de rondreizende Defend-groepen.’
Anti azc-vrouwenprotesten zijn koren op de molen van het ‘femonationalisme’, stelt de van oorsprong Amerikaanse onderzoeker Eviane Leidig, auteur van The Women of the Far Right (2023). Binnen deze politieke stroming worden vrouwenrechten als wapen gebruikt in de strijd tegen migratie en emancipatie van minderheidsgroepen.
De vrouwen in Loosdrecht doen haar denken aan The Pink Ladies, een Britse groep die – eveneens in roze – demonstreert tegen de opvang van asielzoekers en statushouders. Een van die ‘pink ladies’ vertelde tegen CNN dat ze wilde laten zien dat demonstranten geen ‘racistische relschoppers’ zijn, maar ‘een gemeenschap die bang is’. Dankzij deze groep wordt het het Britse asielprotest meer mainstream.
Volgens Leidig zijn er talloze vrouwengroepen met een anti-migratie- en anti-asielretoriek, van het Franse Collectif Némésis tot aan de Duitse radicaal-rechtse actiegroep Lukreta. ‘Vrouwen dragen bij aan het normaliseren van haat voor kwetsbare groepen, zoals alleenstaande asielzoekers. Het argument van openbare veiligheid heeft een sterke aantrekkingskracht, want iederéén wil dat vrouwen en meisjes rustig over straat kunnen. In Loosdrecht is dat nog krachtiger, omdat het gaat over noodopvang van mannen.’
Maar, vindt Leidig, waarom gaat het zo weinig over de veiligheid van asielzoekers? ‘Het lokale bestuur en ook de landelijke politiek moeten nog beter uitleggen waarom noodopvang nodig is en hoe kwetsbaar de mannen zijn over wie het gaat. Nu komt eigenlijk niemand voor deze groep op.’
Wat een lokaal bestuur al helemaal niet moet doen, vindt Leidig, is toegeven aan de angst. ‘Het terugschalen van 110 naar zeventig asielzoekers heeft ook geen effect. De demonstranten zetten door.’
Die boodschap staat ook op het Instagramaccount van Defend Loosdrecht : ‘Wij gaan door tot 0, wij accepteren er geen 1!!’ Donderdag kwam FvD-leider Lidewij de Vos naar het dorp, vrijdagavond marcheerden demonstranten van het gemeentehuis in Hilversum naar het gemeentehuis in Loosdrecht.
Een voor dit weekend aangekondigde tweede vrouwenmars in Loosdrecht is afgelast, laat de woordvoerder weten. ‘Door de recente media-aandacht en het ontstane beeld’ kunnen ze de veiligheid van vrouwen en kinderen niet garanderen.
Source: Volkskrant