Alessandro Zanardi (1966-2026) | Autocoureur Alessandro Zanardi verloor in 2001 beide benen bij een grote crash – niet zijn eerste, en ook niet zijn laatste. Als F1-coureur maakte hij weinig indruk, maar door de manier waarop hij zich na elke tegenslag terugknokte, des te meer.
Alessandro Zanardi tijdens de Paralympische Spelen in Rio de Janeiro in 2016.
Aan zijn staat van dienst in de Formule 1 zou je niet afzien dat Alessandro Zanardi in de autosportwereld een legendarische status genoot. Maar de F1-statistieken doen geen eer aan het verhaal van de vrijdag op 59-jarige leeftijd overleden Italiaan, een man die in zijn carrière als coureur, en later paralympisch atleet, een opmerkelijke hoeveelheid tegenslagen en verwondingen te verwerken kreeg – en daar telkens van terugkwam.
De eerste grote klap kwam in de zomer van 1993, op het circuit van Spa-Francorchamps in de Belgische Ardennen. Op het gevaarlijkste punt van de baan, de angstaanjagend snelle Raidillon-bocht, sloeg Zanardi met zijn Lotus te pletter tegen de vangrail. Draaiend als een tol kaatste het wrak over het circuit, met Zanardi bewusteloos achter het stuur. Artsen constateerden een hersenschudding, zijn seizoen zat erop.
Het was Zanardi’s eerste volledige jaar in de Formule 1, na een snelle opmars door de lagere racecategorieën en een handjevol F1-races voor Jordan en Minardi in 1991 en 1992. Vlak voor zijn veertiende verjaardag had Zanardi’s vader Dino een kart voor hem gekocht. Een cadeau met een tragische aanleiding: zijn oudere zus was omgekomen bij een auto-ongeluk, en de grote angst van zijn ouders was dat de onstuimige Alessandro zodra hij veertien werd en het van de wet mocht, een motor zou kopen. Dan maar beter racen in de relatief veilige omgeving van een circuit.
Ontzettend veel indruk had Zanardi in zijn F1-optredens nog niet gemaakt. Een zesde plek in Brazilië, een paar maanden voor het ongeluk op Spa, leverde hem zijn enige wk-punt op. Een jaar later keerde Zanardi terug bij Lotus, maar wederom zonder veel succes. Zijn F1-carrière leek erop te zitten. Dus zette hij zijn zinnen op het CART-kampioenschap, de Amerikaanse tegenhanger van de Formule 1 die destijds zeer populair was en een rijdersveld vol grote namen had.
In Amerika was Zanardi al snel geen bijfiguur meer. In zijn debuutjaar 1996 won hij meteen een paar races, eentje met een gedurfde inhaalactie op het Californische Laguna Seca-circuit die Amerikaanse racefans nog steeds kennen als ‘The Pass’. Op het krapste gedeelte van de baan, een steil heuvelafwaarts lopende slingerbocht, gooide hij zijn auto vanuit het niets naast die van de koploper. Op de een of andere manier vloog Zanardi niet rechtdoor de muur in en voltooide hij de passeermanoeuvre.
De jaren erna veegde Zanardi de vloer aan met de concurrentie. In zijn rode Reynard-auto greep hij de ene overwinning na de andere en won hij in 1997 en 1998 met overmacht de CART-titel. Door die successen kwam opnieuw de deur naar de Formule 1 open te staan. Williams, het succesvolste team van de jaren negentig, bood hem voor 1999 een contract aan.
De verwachtingen waren hoog. Dus toen Zanardi totaal niet mee bleek te kunnen komen, was de teleurstelling des te groter. Vanaf het eerste moment was zijn teamgenoot Ralf Schumacher, de broer van Michael, veel sneller dan de Italiaan. Het hielp niet mee dat de Williams een semi-automatische versnellingsbak had, zonder traditionele schakelpook, en gebouwd was op remmen met de linkervoet – allebei zaken waarmee Zanardi in zijn CART-auto geen ervaring had.
De rijstijl waarom de Williams vroeg „was totaal vreemd voor hem”, zei toenmalig Williams-teamlid Jim Wright twee jaar geleden in een podcast. „Hij had zo’n warme persoonlijkheid. Iedereen wilde dat het zou werken, we hadden hem allemaal zien racen in Amerika en hielden van zijn stijl, zijn vurigheid.”
Zanardi in zijn Williams-raceoverall in 1999.
Maar het werkte niet. In Monza, bij de enige race waarin Zanardi zowaar op een goed resultaat leek af te rijden, liet de bodemplaat van zijn auto los. Dus na één seizoen bij Williams en nul punten was Zanardi’s F1-loopbaan definitief voorbij. Hij ging terug naar de VS, naar het CART-kampioenschap waar hij kort geleden nog had gedomineerd.
Dat besluit zorgde indirect voor het keerpunt in Zanardi’s leven. Bij een CART-race op de Duitse Lausitzring op 15 september 2001 leek Zanardi onderweg naar de eerste overwinning sinds zijn tot dan toe tegenvallend verlopen terugkeer. Maar kort voor de finish verloor hij na zijn laatste tankbeurt de controle bij het uitrijden van de pits. Zanardi belandde dwars op het circuit, waar een andere auto hem met ruim 300 kilometer per uur ramde – precies tegen de zijkant van de cockpit.
Zanardi’s auto spatte in stukken uiteen. Zijn benen werden door de klap grotendeels van zijn lijf gerukt. Nadat de auto tot stilstand was gekomen, probeerde Zanardi reflexmatig nog het vizier van zijn helm te openen en zijn gordels los te doen, maar door bloedverlies verloor hij snel het bewustzijn. Alleen door razendsnel handelen van de medische staf bij de race overleefde hij het ongeluk ternauwernood.
„Mijn hart stond zeven keer stil”, vertelde hij in 2020 in een interview. „Ik heb ruim vijftig minuten overleefd met minder dan een liter bloed, wat wetenschappelijk gezien onmogelijk is.”
Een terugkeer achter het stuur leek op dat moment onmogelijk, maar Zanardi presteerde het wel. Hij leerde opnieuw lopen op zelfontworpen protheses, mocht in 2003 symbolisch de laatste 13 ronden van de race op de Lausitzring afmaken en ging vanaf 2005 in aangepaste BMW’s rijden in het wereldkampioenschap voor toerwagens, waar hij meerdere races zou winnen.
Intussen was Zanardi begonnen met handbiken, een paralympische discipline waarin atleten een fiets aandrijven met hun armen. Het bleef niet bij een hobby: bij de Paralympische Spelen in 2012 in Londen en die van 2016 in Rio de Janeiro won hij in totaal vier gouden medailles en twee zilveren.
Het verhaal van zijn miraculeuze terugkeer maakte van Zanardi een zeer geliefde figuur in de racewereld. Naar eigen zeggen was hij vooral dankbaar voor wat hem allemaal was overkomen. Zijn overwinningen waren „memorabele momenten”, zei hij in het interview in 2020. „Vooral vanwege de hoeveelheid verschillende dingen die ik in één leven heb kunnen passen. Dat is van onschatbare waarde, het maakt mijn leven absoluut uniek, inclusief het ongeluk.”
Bij het handbiken kreeg Zanardi het laatste grote ongeluk uit zijn leven. Tijdens een handbike-race op de openbare weg in Toscane botste hij in juni 2020 frontaal op een vrachtwagen, met zwaar letsel aan zijn schedel en aangezicht als gevolg. Hij lag een maand in coma.
Na anderhalf jaar werd Zanardi ontslagen uit het ziekenhuis. Maar hoewel hij op een gegeven moment weer kon praten, verdween hij uit het openbare leven en bleef hij afhankelijk van medische apparatuur. Toen die in 2022 beschadigd raakte door een brand in zijn huis, moest Zanardi weer tweeënhalve maand terug naar het ziekenhuis.
Vrijdagavond stierf Zanardi onverwachts. De precieze doodsoorzaak is niet bekendgemaakt, maar volgens Autosport meldt zijn familie dat hij „vredig en omringd door liefde” is overleden.