NU.nl-gesprekspartners vinden dat het profielwerkstuk voor havo- en vwo-leerlingen ingrijpend moet veranderen, omdat generatieve AI zoals ChatGPT het veel te makkelijk maakt om het hele project uit handen te geven. Volgens docenten, onderzoekers en scholierenorganisatie LAKS schiet de huidige vorm zijn doel voorbij, nu leerlingen een groot deel van hun werk eenvoudig kunnen laten doen door slimme tools.
Ruim 90.000 havo- en vwo-leerlingen beginnen vrijdag aan hun centrale eindexamens, waarbij het cijfer voor het profielwerkstuk meetelt in de zak-slaagregeling. Dat werkstuk is bedoeld als een grote onderzoeksopdracht waarin leerlingen laten zien wat zij in hun gekozen profiel hebben geleerd. Door AI is de verleiding echter groot om teksten, analyses en zelfs onderzoeksopzetten door een chatbot te laten maken, zonder het onderliggende leerproces echt te doorlopen.
Docent en NOLAI-onderzoeker Laurens Runderkamp vergelijkt ChatGPT met "een moeder on steroids" die altijd klaarstaat om het werk over te nemen. Maatschappijwetenschapsdocent Dennis van Wieringen wijst erop dat vrijwel elk onderdeel van het profielwerkstuk kan worden uitbesteed aan AI, van bronnen zoeken tot schrijven en controleren. Hij vraagt zich hardop af wat leerlingen dan nog zelf leren en klaagt dat signalen richting het ministerie van Onderwijs tot nu toe geen reactie opleveren.
Ook scholierenorganisatie LAKS ziet dat AI massaal wordt ingezet bij profielwerkstukken. Voorzitter Thijmen Widlak noemt het "bijna dom" om de tools niet te gebruiken, al is het maar voor spelling, maar waarschuwt dat veel leerlingen AI veel verder laten gaan en zo hun eigen leerproces ondermijnen. Tegelijkertijd vinden de geraadpleegde experts het basisidee van een groot eindproject nog steeds waardevol, mits scholen de opdracht en de begeleiding aanpassen aan deze nieuwe realiteit.
Sommige scholen zetten die stap al. Op de middelbare school van hoogleraar en docent Felienne Hermans verdwijnt het traditionele verslag van dertig pagina’s. Leerlingen moeten daar volgend schooljaar werken aan iets fysieks, zoals een toneelstuk, proefje, maquette of ander tastbaar product. AI kan dan nog wel helpen bij het ontwerp, maar het daadwerkelijke maken moeten leerlingen zelf doen, wat volgens Hermans zowel leerzamer als leuker is en fraudecontroles minder nodig maakt.
De wet laat scholen ruimte om te vernieuwen: vereist is alleen een werkstuk waarin kennis, inzicht en vaardigheden uit het profiel worden toegepast. Experts pleiten daarom voor meer nadruk op het proces en minder op het eindverslag, bijvoorbeeld door proefjes, evenementen of technische projecten te accepteren als volwaardig profielwerkstuk. Verbieden van AI en het gebruik van AI-detectoren wordt afgeraden; volgens Astrid Buijs van Kennisnet zorgen die vaak voor onterechte beschuldigingen en houden ze de focus te veel bij het eindproduct.
Om het leerproces beter te zien, zouden docenten volgens NOLAI-betrokkenen Puk van der Zwalum en Runderkamp vaker met leerlingen in gesprek moeten over hun aanpak en hun gebruik van tools. Dat kost extra tijd, terwijl er nu gemiddeld maar twee uur begeleiding per profielwerkstuk staat tegenover zo’n tachtig uur werk door de leerling. AI-onderzoeker Izaak Dekker noemt de huidige opzet daarom "onhoudbaar" en pleit voor een profielwerkstuk waarin leerlingen stap voor stap laten zien wat ze doen, zodat uitstelgedrag én onnadenkend AI-gebruik minder kans krijgen.
VWO leerling die zijn proefwerkstuk door ChatGPT laat schrijven (Afbeelding: Grok AI / FOK.nl)
Source: Fok frontpage