In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan iedere zondag over wat hem opvalt. Deze week: natuurbranden zijn een risico in Nederland, zagen we deze week. Tijd voor een 'vuurcultuur', of: wat je van beren leren kan.
We zijn anno 2026 bezorgd over onze afhankelijkheid van Amerika, en immigratie is ook niet in alle contreien even populair. Toch zou ik ervoor willen pleiten om in ieder geval één Amerikaanse staatsburger met open armen in Nederland te verwelkomen. Ik heb het natuurlijk over Smokey Bear.
Wie op vakantie is geweest in een Amerikaans nationaal park, weet vermoedelijk wel over wie ik het heb. De iconische beer met boswachtershoed verwelkomt bezoekers bij tal van Amerikaanse bossen en parken, vergezeld door zijn slogan "only you can prevent wildfires" (alleen jij kan natuurbranden voorkomen).
Vaak staat bij de Smokey Bear-borden ook een metertje waarop het actuele brandrisico te zien is. Geen overbodige luxe, merkten we afgelopen week in Nederland.
De omstandigheden waren perfect voor natuurbranden als die in 't Harde en op de Oirschotse Heide. Het is al lang droog en er stond ook nog eens vrij veel wind. In de lente zijn de sapstromen van planten nog niet op gang gekomen, waardoor ze kwetsbaarder zijn voor brand. "Ik denk dat dit voor niemand als een verrassing kwam", concludeerde KNMI-klimaatexpert Lone Mokkenstorm bij de NOS.
Voor experts zal dat kloppen, maar voor de gemiddelde Nederlander - of de gemiddelde bevelhebber op een militair oefenterrein - zit dat wellicht toch anders. Voor mij voelen natuurbranden nog een beetje als een buitenlands fenomeen.
Onterecht dus. Hoewel de afgelopen week uitzonderlijk was, zijn natuurbranden geen nieuw verschijnsel. Jaarlijks worden er honderden geteld, meestal klein, maar soms ook honderden hectares groot. Door klimaatverandering neemt het risico op droge periodes - en dus op natuurbranden - alleen maar toe.
Een opmerkelijk feit is trouwens dat de officiële verzameling van Nederlandse statistieken over natuurbranden in 1994 stopte. Wetenschappers publiceerden pas in 2024 weer een onderzoek waarin zij zelf maar waren gaan tellen. De conclusie, verwoord in de titel van de studie: "Het vuur is hier al".
Toch constateerden experts in maart dat natuurbranden in Nederland een "beleidsarm dossier" vormen. Met die verrukkelijk lelijke term bedoelen ze dat we hier nauwelijks wetten en regels hebben die erop zijn gericht om natuurbranden te voorkomen, of om de gevolgen te beperken.
De wetenschappers van onder meer de WUR en Deltares adviseren verschillende maatregelen om daar verbetering in te brengen. Waaronder wettelijk vastleggen dat we statistieken verzamelen, zodat we weten waar we eigenlijk mee te maken hebben.
Verder kunnen we beter rekening houden met natuurbranden in de ruimtelijke ordening. We willen graag tussen het groen wonen, zeker nu het klimaat verandert. Maar dat kan dus ook risico's met zich meebrengen. "Die risico's moet je tegen elkaar afwegen", zegt onderzoeker Margreet van Marle van Deltares. Iets wat we nu nog nauwelijks doen.
Het kan betekenen dat je vitale infrastructuur beter moet beschermen, of op een minder kwetsbare plek moet bouwen. "Dat is niet morgen geregeld", zegt Van Marle. Maar je moet er toch een keer mee beginnen.
Een andere maatregel is het ontwikkelen van een 'vuurcultuur'. Daarbij horen bijvoorbeeld onderwijs en bewustwording, zodat Nederlanders weten dat er bij droogte een risico op natuurbranden is. En dat je geen glas moet laten slingeren in de natuur, of dat je - ik noem maar wat - de oefeningen met bommen en granaten beter een weekje kan uitstellen.
Dat hadden ze in Amerika dus goed gezien, toen ze al tijdens de Tweede Wereldoorlog het idee kregen om voor die publieksvoorlichting een charmante beer in te schakelen. Natuurlijk zullen er nog steeds Amerikanen zijn die de waarschuwingen van Smokey Bear negeren, maar je wordt er in ieder geval regelmatig mee geconfronteerd als je de natuur in gaat.
Laten we daar in Nederland dus ook maar eens mee beginnen. De eerste positieve ontwikkelingen zijn al gespot door Van Marle: zij zag afgelopen week in de duinen bij Den Haag verschillende bordjes om te waarschuwen voor het brandrisico.
Hopelijk kunnen zulke bordjes zo snel mogelijk ook bij andere natuurgebieden en militaire oefenterreinen worden geplaatst, liefst met zo'n gezellige beer erbij.
Als wij naar een boom kijken, kijkt die boom dan terug? Dat is een van de vragen die wordt gesteld in de prachtige film Silent Friend van de Hongaarse regisseur Ildikó Enyedi. Daarin zien we drie verhalen over plantenonderzoekers aan de universiteit van Marburg, in 1908, 1972 en 2020.
Allemaal komen zij in aanraking met een enorme ginkgo biloba, die we in haar magistrale schoonheid boven de nietige personages uit zien torenen. Het meditatieve tempo sluit perfect aan bij de wereld van de bomen, waar wij nog heel wat over en van kunnen leren. Nu in de bioscoop.
Ik ontvang graag jullie vragen, feedback en tips! Je kunt me bereiken via jeroen@nu.nl.
Source: Nu.nl economisch