De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: de gaswinning in Groningen leidt tot aardschokken, maar over het Midden-Oosten hoor je nooit iets?
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Lezer Kees Klaver wil het wel eens weten, nu de aardbevingsschade door de Groningse gaswinning weer veelvuldig in het nieuws is. ‘In het Midden-Oosten wordt al veel langer veel meer olie uit de bodem gehaald. Toch lijkt dat niet tot zorgwekkende bodembewegingen te leiden, althans daar lees ik nooit iets over.’
Ja, Volkskrant, hoe zit dat?
Bevingen zoals in Groningen zijn niet uniek, is het opmerkelijke antwoord van aardwetenschapper en publicist Sam Gerrits, auteur van het boek De aarde en het gas (2022). Neem het Texaanse oliestadje Pelley (nu Baytown), vlak bij Houston. Volop boorde men er begin vorige eeuw olie op. En toen, in 1918, ontstonden er ineens ‘grote scheuren in de grond’, beschrijft Gerrits in zijn boek, dwars door de tuinen van bewoners heen. De aarde beefde. ‘Vazen en borden rammelen van kasten en tafels, en vallen stuk op de grond. Water klotst uit lampetkannen.’
In het Midden-Oosten is dat nauwelijks anders. Neem de zeven aardschokken, kracht 4 tot 5, die vorig jaar april werden gevoeld rond de grens van Saoedi-Arabië en Qatar. Vermoedelijk een gevolg van de oliewinning, constateerden seismologen. Volgens data uit Iran en Saoedi-Arabië is er sowieso een verband tussen perioden van intensieve olieboringen enerzijds en meer seismisch gerommel anderzijds.
Maar ter plaatse neemt men dat opvallend laconiek op. ‘De setting is er heel anders’, zegt Gerrits. ‘Men is er al gewend aan veel natuurlijke aardbevingen. Dan valt zo’n extra schok minder op. Terwijl het bij ons iets vrij ongewoons is.’
Toch is er ook een reëel verschil, legt Gerrits uit. In Groningen zitten de bevingen ondiep, op slechts zo’n 3 kilometer. ‘Dat komt harder aan. Vergelijk het met een bokser die van dichtbij op je mond slaat, in plaats van dat je de klap kunt afweren met je schouder.’ Ook is de Nederlandse grond natter – daardoor schudt alles meer – en zijn Groningse hoeven en huizen vaak lichtgebouwd, met dunne muren. ‘De perfecte storm’, zegt Gerrits.
Er is nog iets, denkt Gerrits: de Nederlandse cultuur. ‘Onze mindset is dat we altijd honderd procent controle over onze omgeving willen hebben. Dat is een begrijpelijke mentaliteit als je achter dijken in een polder leeft. Maar de grond onder onze voetjes is helaas geen vast gegeven.’ Anders gezegd: ‘Er is sprake van een echt effect, dat wordt uitvergroot door onze cultuur’, denkt Gerrits. Waar men in Irak of Iran niet opkijkt van wat ondergronds gerommel meer of minder, ligt onze tolerantie lager.
Intussen verzamelde Gerrits talloze voorbeelden van aardschokken in wingebieden: van Australië en India tot Rusland, de VS en Spanje. ‘Olie- en gasbevingen zijn een wereldwijd fenomeen’, constateert hij.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant